Rituallara münasibət insanlar arasında fərqli yanaşmalara səbəb olur. Bəziləri bu adətlərin insan həyatında mühüm rol oynadığını və mənəvi güc verdiyini düşünür, digərləri isə onları sadəcə ənənəvi vərdiş və ya təsadüfi hərəkətlər kimi qiymətləndirir.
İlahiyyatçı Tural İrfan AZXEBER.COM-a açıqlamasında bildirib ki, dinlərdə bir çox məşhur rituallar var:
"Ancaq bunların çoxu sonradan əlavə edilən, çox hallarda da xurafatçılıqdan qaynaqlanan əməllərdir. Sağlam dində isə ağılla qəbul edilən, insan yaşamına zidd olmayan rituallar var. Məsələn, İslamda namaz, oruc, həcc kimi ibadətləri bu dinin ritualları hesab etmək olar. Sonradan dinə əlavə olunan rituallar İslam hüququnda "bidət" adlanır. İslama görə qəbir ziyarəti zamanı sadəcə ölü üçün dua və bağışlanma istəmək var. Amma sonradan bunu böyük rituallarla "zənginləşdiriblər"”.
Ekspert deyib ki, qəbri yeddi dəfə təvaf etmək, bəzən sürünərək daxil olub arxa-arxaya çıxmaq, divara qənd yapışdırmaq, əski bağlamaq kimi əməllər xurafat nümunələridir:
"Amma dinin sağlam ritualları insan mənəviyyatı, əxlaqı, sosial həyatı üçün əhəmiyyətlidir.
Müqəddəs Quranda Allah təala Muhəmməd Peyğəmbərə buyurur: "Bəndələrim səndən mənim barəmdə soruşsalar, mən onlara yaxınam, mənə yalvaranın duasını yalvardığı vaxt qəbul edərəm. Qoy onlar da mənim çağırışımı qəbul edib mənə iman gətirsinlər ki, doğru yola yönələ bilsinlər" (əl-Bəqərə, 186); Habelə digər surədə yenə buyurulur:
"Rəbbiniz dedi: "Mənə dua edin, Mən də sizə cavab verim." (Ğafir surəsi)”. İslamda Allaha birbaşa dua etmək uyğun görülür. Dua etmək üçün xüsusi yer seçmək, çətin vasitələr və qoşqular əlavə etməyə ehtiyac yoxdur. Bəndə birbaşa Rəbbi ilə təmasa keçə bilər”.
T.İrfan vurğulayıb ki, ölkəmizdə keçmiş inanclardan qalma bəzi rituallar da yaşamaqdadır:
"Əslində, bayramda tonqaldan atlanmaq da bir ritualdır. Çünki inanılır ki, od günahları yandırır. Bəzən gecələr oyaq qalıb "dan atırlar". İnanılır ki, həmin gecə niyyətlər qəbul olunur. Bunun qarşılığı isə İslamda Qədr gecəsidir. Bəzi dinlərdə müxtəlif vasitələrlə xüsusi ayinlər keçirmək, rituallar icra etmək var. Ola bilsin bu inancların içində əsaslı olanı da var. Elə rituallar var ki, insanlara psixoloji cəhətdən müsbət təsir edir. Onu icra edəndə yüngüllük tapırlar. Bəziləri yoqa ilə məşğul olur. Bu da əslində qədim Çində yaranan, fəlsəfi əsasları olan ritualdır. Qola qara bağlamaq, müxtəlif işarələrə inanmaq əsassızdır. Ruhları, cinləri dəvət etmək yaxud insanları buna inandırmaq günah və dinə müxalifdir. Dində olmayan bəzi rituallar insan sağlamlığına, psixologiyasına mənfi təsir də elə bilər”.
Şahanə Ziyad
