Fransada müşahidə olunan rekord isti hava dalğası ölkədə ölüm hallarının artmasına səbəb olub. Fransa İctimai Səhiyyə Agentliyinin açıqladığı ilkin məlumatlara görə, iyunun 24-dən etibarən isti hava ilə əlaqəli 1 000-dən çox əlavə ölüm qeydə alınıb. Məlumata əsasən, ən çox ölüm halları qırmızı təhlükə səviyyəsinin elan olunduğu bölgələrdə və yaşlı əhali arasında müşahidə edilib. Mütəxəssislər bildirirlər ki, Avropada son illərin ən güclü isti dalğalarından biri hesab edilən bu hadisənin əsas səbəbi qlobal iqlim dəyişikliyi və atmosferdə yaranan davamlı yüksək təzyiq sistemi olub.
AZXEBER.COM dünyada müxtəlif zamanlarda baş verən ölümcül istilərlə bağlı araşdırma aparıb.
10 iyul 1913 – ABŞ, Death Valley (56,7°C)
ABŞ-nin Kaliforniya ştatındakı Ölüm Vadisində 56,7°C temperatur qeydə alınıb. Bu göstərici bu gün də Yer kürəsində rəsmi olaraq ölçülmüş ən yüksək hava temperaturu hesab olunur.
Death Valley dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşən, çox quru iqlimə malik qapalı hövzədir. Günəş radiasiyasının güclü olması, rütubətin son dərəcə aşağı səviyyədə qalması və isti hava kütlələrinin bölgədə sıxışıb qalması rekord temperaturun yaranmasına səbəb olub. Hadisə ilə bağlı dəqiq ölüm statistikası yoxdur.
1931 – Tunis, Kebili (55°C)
1931-ci ildə Tunisin Kebili şəhərində 55°C temperatur qeydə alınıb. Bu göstərici uzun illər Afrikada ölçülən ən yüksək temperatur kimi qəbul edilib.
Səbəbi Sahara səhrasından gələn son dərəcə isti və quru hava axınları, buludsuz hava şəraiti və güclü günəş şüalanması olub. Həmin dövrə aid dəqiq ölüm statistikası mövcud deyil.
1966 -Meksika: Son 100 ilin ən güclü isti dalğalarından biri
1966-cı ildə Meksikanın şimal və mərkəzi bölgələrində uzunmüddətli isti hava dalğası müşahidə olundu. Bəzi ərazilərdə temperatur 50–52°C-yə çatdı. Hadisə xüsusilə kənd təsərrüfatı və su ehtiyatlarına ciddi zərbə vurdu.
Səbəbi güclü yüksək təzyiq sistemi, uzunmüddətli quraqlıq, yağıntının olmaması və şimaldan gələn isti, quru hava axınları. Bu amillər temperaturun həddindən artıq yüksəlməsinə səbəb oldu.
2002 - Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri: Tarixi istilik rekordu (52,1°C)
2002-ci ilin 30 iyulunda Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Əl-Əyn şəhəri yaxınlığındakı Sweihan meteoroloji stansiyasında 52,1°C temperatur qeydə alınıb. Bu, bu günə qədər BƏƏ tarixində rəsmi olaraq ölçülmüş ən yüksək hava temperaturudur. Hadisə güclü subtropik yüksək təzyiq sistemi, buludsuz hava, səhradan gələn isti və quru hava axınları, həmçinin rütubətin yüksək olması ilə əlaqələndirilir.
2003 – Avropada ölümcül isti dalğası
2003-cü ilin yayında Fransa, İtaliya, İspaniya, Almaniya, Portuqaliya və digər Avropa ölkələrində temperatur bir çox yerdə 40–47°C arasında dəyişdi. Güclü antisiklonun Avropa üzərində uzun müddət qalması isti havanın hərəkətini məhdudlaşdırdı. Gecələr temperaturun aşağı düşməməsi və iqlim dəyişikliyi hadisənin təsirini daha da artırdı. Təxminən 70 min nəfər həyatını itirdi.
2016 – Küveyt: Dünyanın ən yüksək təsdiqlənmiş temperaturlarından biri (54,0°C)
2016-cı ilin 21 iyulunda Küveytin Mitriba meteoroloji stansiyasında 54,0°C temperatur qeydə alınıb. Bu göstərici Yer kürəsində etibarlı şəkildə ölçülmüş ən yüksək temperaturlardan biri hesab olunur. Səbəbi güclü subtropik yüksək təzyiq sistemi, Ərəbistan səhrasından gələn qızmar və quru hava axınları, buludsuz hava və intensiv günəş radiasiyasıdır.
2016 – İraq: Bəsrədə 53,9°C
2016-cı ilin 22 iyulunda İraqın Bəsrə şəhərində 53,9°C temperatur qeydə alınıb. Bu, ölkə tarixində qeydə alınan ən yüksək temperatur göstəricilərindən biridir. Səbəbi: Güclü yüksək təzyiq sistemi, quraqlıq, səhra mənşəli isti hava axınları və zəif küləklər. Dəqiq ölüm statistikası açıqlanmasa da, istilik vurması səbəbindən çoxsaylı hospitalizasiya halları baş verib.
2017 – Pakistan: Turbatda 53,7°C
2017-ci ilin 28 mayında Pakistanın Turbat şəhərində 53,7°C temperatur qeydə alınıb. Bu, Asiyada ölçülən ən yüksək temperaturlardan biridir. Səbəbi güclü yüksək təzyiq sistemi, quru səhra havası və yağıntının olmamasıdır. Yüzlərlə insan istilik vurması ilə xəstəxanalara müraciət edib, su qıtlığı və kənd təsərrüfatında ciddi itkilər qeydə alınıb.
2017 – İran: Əhvazda 53,7°C
2017-ci ilin 29 iyununda İranın Əhvaz şəhərində 53,7°C temperatur qeydə alınıb. Yüksək temperaturla yanaşı, rütubətin də çox olması hiss olunan istiliyi daha təhlükəli edib. Səbəbi güclü subtropik yüksək təzyiq sistemi, isti səhra hava axınları və yüksək rütubətdir. Onlarla insan istilik vurması səbəbindən xəstəxanalara yerləşdirilib, elektrik enerjisi təchizatında fasilələr yaranıb.
2023 – Çin: Turpanda 52,2°C
2023-cü ilin 16 iyulunda Çinin Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun Turpan şəhərində 52,2°C temperatur qeydə alınıb. Bu, Çin tarixində ölçülmüş ən yüksək hava temperaturudur.
Səbəbi güclü yüksək təzyiq sistemi, Turpan hövzəsinin dəniz səviyyəsindən aşağı yerləşməsi, quru hava və intensiv günəş radiasiyasıdır. Kütləvi ölüm halları qeydə alınmayıb. Bununla belə, hökumət isti hava ilə bağlı fövqəladə xəbərdarlıqlar yayıb, açıq havada iş saatları məhdudlaşdırılıb, elektrik enerjisinə tələbat rekord səviyyəyə yüksəlib və kənd təsərrüfatına ziyan dəyib.
Şahanə Ziyad
