"Fransada baş verən etirazlar ölkənin sosial və siyasi həyatında yığılıb qalmış problemləri yenidən gündəmə gətirir. Bahalaşma, sosial təminatla bağlı narazılıqlar, təhsil sistemindəki çətinliklər və hökumətin qərarlarına qarşı etirazlar cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini narahat edir. Küçələrə çıxan insanların tələbləri fərqli olsa da, ortaq narazılıq aydındır: vətəndaşlar hakimiyyətin qəbul etdiyi qərarların onların gündəlik həyatına təsirindən narazıdırlar”.
Bu sözləri AZXEBER.COM-a açıqlamasında politoloq Tural İsmayılov deyib.
O qeyd edib ki, Fransa Avropanın aparıcı iqtisadiyyatlarından biridir:
"Fransa Avropanın aparıcı iqtisadiyyatlarından biridir. Buna baxmayaraq, iqtisadi imkanların genişliyi əhalinin bütün təbəqələrinin rifahının eyni səviyyədə olması demək deyil. Yaşayış xərclərinin artması, mənzil probleminin ağırlaşması və əməkhaqlarının gündəlik ehtiyacları qarşılamaqda çətinlik çəkməsi sosial narazılığı gücləndirir. İnsanlar üçün əsas məsələ iqtisadi göstəricilərin necə təqdim olunması deyil, qazandıqları vəsaitlə hansı həyat şəraitini təmin edə bilmələridir. Bu fərq böyüdükcə hökumətin iqtisadi siyasətinə münasibət də sərtləşir”.
Politoloq vurğulayıb ki, Fransanın siyasi mənzərəsindəki parçalanma da vəziyyəti mürəkkəbləşdirir:
"Emmanuel Makronun prezidentliyi dövründə pensiya islahatı ətrafında yaranan mübahisələr Fransa cəmiyyətində hakimiyyətlə vətəndaşlar arasındakı fikir ayrılıqlarını daha da dərinləşdirdi. Pensiya yaşının artırılmasına qarşı etirazlar göstərdi ki, hökumətin iqtisadi baxımdan əsaslandırdığı qərarlar cəmiyyət tərəfindən qəbul edilmədikdə ciddi siyasi nəticələr doğura bilər. Vətəndaşlar sosial təminatla bağlı məsələlərdə qərarların onların iştirakı və razılığı olmadan verildiyini düşündükdə, narazılıq konkret islahatın hüdudlarını aşır və idarəetməyə münasibətə çevrilir. Fransanın siyasi mənzərəsindəki parçalanma da vəziyyəti mürəkkəbləşdirir. Müxtəlif siyasi qüvvələr arasında fikir ayrılıqları, parlamentdə kompromis əldə etmək çətinlikləri və cəmiyyətin siyasi baxımdan qütbləşməsi hökumətin qərarlarını həyata keçirməsini çətinləşdirir. Hakimiyyətin parlament və ictimaiyyət qarşısında geniş dəstək əldə etmək imkanları məhdudlaşdıqca hər yeni iqtisadi və sosial qərar mübahisə mövzusuna çevrilir. Bu şəraitdə etirazlar siyasi mübarizənin də mühüm hissəsinə çevrilir”.
O qeyd edib ki, gənclərin sosial narazılığı ayrıca diqqət tələb edir:
"Gənclərin sosial narazılığı ayrıca diqqət tələb edir. Təhsil imkanları, iş tapmaq çətinlikləri, mənzil qiymətləri və gələcəyə dair qeyri-müəyyənlik gənc nəslin gözləntilərinə təsir göstərir. İnsanlar uzun illər təhsil aldıqdan sonra sabit iş və normal həyat şəraiti əldə etməkdə çətinlik çəkirlərsə, mövcud sosial modelə münasibətləri dəyişir. Gənclərin narazılığına yalnız müvəqqəti etiraz kimi baxmaq olmaz. Bu narazılıq gələcəkdə əmək bazarına, siyasi seçimlərə və cəmiyyətin ümumi inkişaf istiqamətinə təsir göstərə bilər.
Etirazların digər tərəfi ictimai asayişlə bağlıdır. Dinc aksiyalar vətəndaşların qanuni hüququdur. Lakin küçələrdə zorakılıq, ictimai obyektlərin dağıdılması və polislə toqquşmalar baş verdikdə vəziyyət daha da gərginləşir. Hakimiyyət təhlükəsizliyi təmin etməli, qanun pozuntularının qarşısını almalı və eyni zamanda insanların dinc etiraz hüququnu qorumalıdır. Narazılığın səbəblərini araşdırmadan yalnız təhlükəsizlik tədbirlərini sərtləşdirmək isə problemin həlli üçün yetərli deyil”.
T.İsmayılov deyib ki, Fransanın beynəlxalq nüfuzu da bu hadisələrdən kənarda qalmır:
"Fransanın beynəlxalq nüfuzu da bu hadisələrdən kənarda qalmır. Demokratiya, insan hüquqları və vətəndaş azadlıqları barədə beynəlxalq müzakirələrdə fəal iştirak edən Parisin daxili problemlərə münasibəti də diqqət çəkir. Fransa hakimiyyətinin öz ölkəsində sosial narazılıqları necə idarə etməsi onun siyasi nüfuzuna təsir göstərir. Beynəlxalq aləmdə demokratik prinsipləri müdafiə etmək iddiası daşıyan dövlət həmin prinsiplərə daxildə münasibəti ilə bağlı suallardan yayınmamalıdır. Fransadakı etirazların gələcək siyasi nəticələri hökumətin atacağı addımlardan asılı olacaq. Sosial problemlərin həlli, vətəndaşlarla dialoqun gücləndirilməsi və qərarların ictimaiyyətə əsaslandırılmış şəkildə təqdim edilməsi gərginliyin azalmasına kömək edə bilər. Əks halda, narazılıq yeni etiraz dalğalarına və siyasi qüvvələr arasında daha sərt qarşıdurmaya yol aça bilər”.
"Fransa nümunəsi göstərir ki, güclü iqtisadiyyat və oturuşmuş dövlət institutları cəmiyyətdəki bütün problemləri avtomatik həll etmir. İnsanların həyat səviyyəsi, sosial təminat və hakimiyyətə etimad arasında birbaşa əlaqə var. Vətəndaşların problemləri uzun müddət diqqətdən kənarda qaldıqda narazılıq küçələrə çıxır və siyasi gündəmi müəyyənləşdirməyə başlayır. Fransa hakimiyyətinin qarşısında duran əsas məsələ etirazları dayandırmaqdan daha genişdir: cəmiyyətdə yaranmış narazılığın səbəblərini aradan qaldırmaq və vətəndaşların dövlət siyasətinə inamını bərpa etmək”,-deyə politoloq bildirib.
Şahanə Ziyad
