Gündüz həyatın səs-küyü, iş, dərs, telefon və müxtəlif məşğuliyyətlər insanın diqqətini bir çox istiqamətə yönəldir.
Gecə isə ətraf sakitləşir, insan tək qalır və gün ərzində ağlına gəlməyən fikirlər bir-birinin ardınca ortaya çıxa bilir. Bəzən bu düşüncələr illər əvvəl verilmiş qərarlara, deyilməmiş sözlərə və "kaş belə etməzdim” dediyimiz hadisələrə qədər gedib çıxır.
Bəs niyə məhz gecələr keçmiş haqqında daha çox düşünürük? İnsan beynində həmin saatlarda peşmanlığı artıran xüsusi bir proses baş verirmi?
AZXEBER.COM xəbər verir ki, elmi araşdırmalar gecə və yuxunun yaddaşın, xüsusilə də emosional xatirələrin emalında mühüm rol oynadığını göstərir. Lakin bunun "gecə beynimiz avtomatik olaraq keçmiş səhvləri axtarır” formasında izah edilməsi düzgün deyil. Daha mürəkkəb proses baş verir.
Beyin gecə xatirələri yenidən işləyir
Yuxu sadəcə beynin "söndüyü” passiv vəziyyət deyil. Araşdırmalar göstərir ki, yuxu zamanı beyində yaddaş izlərinin möhkəmlənməsi və yenidən təşkil olunması prosesləri gedir.
Araşdırmalara görə, yuxu zamanı beyin yaddaşda olan məlumatları yenidən təşkil edir. Bu proses emosional xatirələrə də təsir göstərə bilər. Tədqiqatçılar yuxunun yaddaş izlərinin dəyişdirilməsi və emosional təcrübələrin sonrakı reaksiyalara təsirinin azalması və ya yenidən işlənməsi ilə əlaqəli mexanizmləri müzakirə edirlər.
Başqa sözlə, insan gün ərzində yaşadığı hadisələri sadəcə yadda saxlamır. Beyin həmin məlumatların hansı formada yadda qalacağını və sonradan necə xatırlanacağını da müəyyən mənada yenidən işləyir.
Bəs niyə keçmiş səhvlər gecə yada düşür?
Burada vacib məqam odur ki, bunun səbəbini yalnız yuxu ilə izah etmək olmaz. İnsan gün ərzində daim müxtəlif məlumatlarla məşğul olur. Telefon bildirişləri, iş, universitet, söhbətlər və digər fəaliyyətlər diqqəti keçmiş haqqında uzun-uzadı düşünməkdən yayındıra bilər. Gecə isə bu stimulların böyük hissəsi aradan qalxır.
İnsan yatağa uzandıqda artıq qarşısında həll etməli olduğu gündəlik tapşırıqlar olmur. Nəticədə diqqət xarici aləmdən daxili düşüncələrə yönələ bilər. Belə məqamda əvvəlki münasibətlər, verilmiş qərarlar, mübahisələr və buraxılmış səhvlər yada düşə bilər.
"Kaş bunu etməzdim” hissinin elmi tərəfi
Peşmanlıq insanın keçmiş qərarı indiki nəticə ilə müqayisə etməsi zamanı yaranan emosiyalardan biridir.
İnsan keçmişdə verdiyi qərarın başqa cür nəticələnə biləcəyini təsəvvür etdikdə "kaş” düşüncələri yarana bilər. Gecə sakitlikdə bu cür alternativ ssenarilər üzərində daha uzun müddət dayanmaq mümkündür.
Lakin burada bir yanlış təsəvvürü də düzəltmək lazımdır: elmi araşdırmalar gecələr insanların mütləq daha çox peşman olduğunu sübut etmir.
Əksinə, yuxu və yaddaş üzrə tədqiqatlar daha çox göstərir ki, yuxu emosional hadisələrin və xatirələrin emalında mühüm rol oynayır. Peşmanlığın gecə artması isə insanın gündəlik məşğuliyyətləri, emosional vəziyyəti, fərdi xüsusiyyətləri və düşüncə vərdişləri ilə də əlaqəli ola bilər.
Fəridə Əsədzadə
