Şuşaya səfər edən bəzi turistlərin şəhərin tarixi əhəmiyyət daşıyan qayaları üzərinə müxtəlif yazılar həkk etməsi gündəmə gəlib.
Yazıların bir qismi artıq təmizlənsə də, onların silinməsi zamanı Cıdır düzündəki qayalara ciddi ziyan dəydiyi bildirilir.
Şuşa Şəhəri Dövlət Qoruğu İdarəsinin Beynəlxalq münasibətlər və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri Səmayə Məmmədova bildirib ki, qayaların üzərinə yazılan bu cür yazıların təmizlənməsi heç də asan proses deyil. Əksinə, müdaxilə zamanı qayalara ciddi zərər dəyir.
Məsələ bir daha tarixi və mədəni əhəmiyyət daşıyan abidələrin qorunmasının vacibliyini gündəmə gətirir. Turistlərin ziyarət etdiyi məkanlarda qayalara, tarixi tikililərə və digər qorunan obyektlərə yazı yazılması həmin abidələrin ilkin görünüşünün pozulmasına səbəb olur.
Qeyd edək ki, buna bənzər hal daha əvvəl Bakıda da baş verib. Aprelin 1-dən 2-nə keçən gecə paytaxtdakı tarixi Nizami Kino Mərkəzinin binasının fasadına boya ilə qraffiti çəkilib. Dövlət tərəfindən qorunan abidəyə vurulan ziyanla bağlı araşdırma aparılıb.
Azərbaycan Respublikasının Kino Agentliyi tərəfindən yayılan məlumatda bildirilib ki, görülən tədbirlər nəticəsində vandalizm aktının nəticələri qısa müddətdə aradan qaldırılıb və binanın ilkin görünüşü bərpa olunub.
Hadisə ilə əlaqədar qraffiti tipli təsvirlər çəkən 20 yaşlı A.S., 16 yaşlı L.M., 16 yaşlı Ş.Q. və 17 yaşlı M.B. saxlanılıb. Onlarla valideynlərinin iştirakı ilə aidiyyəti polis idarəsində profilaktik iş aparılıb.
Hər iki hadisə tarixi və mədəni irs nümunələrinə qarşı bu cür müdaxilələrin onların görünüşünə və qorunmasına mənfi təsir göstərdiyini göstərir.
Memar Muxtar Ərturun AZXEBER.COM-a açıqlamasında deyib ki, tarixi səth adi divar deyil:
"Tarixi abidələrin, qayaların və memarlıq nümunələrinin üzərinə ad, tarix və müxtəlif ifadələrin yazılması ilk növbədə tarixi irsə münasibət mədəniyyətinin yetərincə formalaşmamasından irəli gəlir. Bəzi gənclər bunu sadəcə bir yazı və ya xatirə kimi qəbul edə bilərlər, amma tarixi səth üzərində edilən belə müdaxilənin nəticəsinin nə qədər ciddi olduğunu dərk etmirlər. Burada çox vacib bir məqam var: tarixi səth adi divar deyil. Daşın üzərindəki yazını sonradan silmək mümkündür, amma təmizləmə zamanı daşın təbii səthi, patinası və fakturası zədələnə bilər. Yəni yazı yox olur, onun izi və vurduğu zərər isə qala bilir. Cıdır düzü kimi tarixi və mədəni əhəmiyyət daşıyan ərazilərdə buna xüsusilə həssas yanaşılmalıdır”.
O qeyd edib ki, problemin həlli cərimə tətbiq etməkdən ibarət olmamalıdır:
"Məncə, problemin həlli yalnız cərimə tətbiq etməkdən ibarət olmamalıdır. Maarifləndirmə, preventiv nəzarət və məsuliyyət paralel işləməlidir. Məktəbdən başlayaraq gənclərə tarixi irsin niyə qorunduğunu anlatmalıyıq. Turistik və tarixi ərazilərdə də aydın xəbərdarlıqlar və nəzarət mexanizmləri olmalıdır.
Şuşa bizim üçün xüsusilə həssas məsələdir. Biz bu şəhərin tarixi irsinin qorunması üçün böyük işlər görürüksə, həmin irsi ziyarət edən insanın da üzərinə məsuliyyət düşür.
Tarixi abidənin üzərinə öz adımızı yazmaqla tarixdə qalmırıq. Əksinə, bizdən əvvəlki nəsillərin bizə çatdırdığı tarixin üzərində iz qoyuruq. Tarixi irsi sevməyin ən düzgün yolu ona toxunmadan gələcək nəslə ötürməkdir. "Tarixi abidəyə yazı yazmaq sadəcə vandalizm deyil, şəhərin yaddaşına müdaxilədir”.
Şahanə Ziyad
