31 oktyabr "Halloween” kimi bilinən balqabaqlar bayramıdır.
Ona görə balqabaqlar bayramı ki, balqabaq bu bayramın əsas atributlarından biri hesab olunur. İnsanlar məhz bu gün balqabaqların içini ovub, içərisinə şam qoyur. Onlar hazırladıqları bir-birindən maraqlı balqabaq fiqurları ilə bayramı qeyd edirlər.
Son zamanlar ölkəmizdə də bu bayram gənclər, yeniyetmələr və uşaqlar arasında xüsusi qeyd olunur. Bəs bu bayramın qeyd olunması uşaqların psixologiyasına necə təsir göstərir?
Məsələ ilə bağlı AZXEBER.COM-a açıqlama verən Qadın və Uşaqların Təhsilinə Dəstək İctimai Birliyinin sədri Sevinc Fədai bu bayramın qeyd edilməsi uşaqların emosional həssaslığına və real dünyada zorakılıq anlayışına potensial təsir göstərə bilər deyə qeyd edib:
"Burada insanlar qorxunc mövzulu fəaliyyətlərdən həzz almaq, hekayələr paylaşmaq və əylənmək üçün bir araya gəlirlər. Xüsusilə, kiçik uşaqlar üçün "Halloween"də iştirakla qorxulu və ya qanlı təsvirlərə, cadulu evlərə və ya qorxulu kostyumlara seyirçi olmaq qorxu və narahatlığa səbəb ola bilər. Həssas uşaqlarda kabuslara, yuxu pozğunluğuna və stressə belə gətirib çıxarır.
"Halloween" zamanı uşaqlar tez-tez öz geyimlərini və yeməklərini başqaları ilə müqayisə edirlər. Onlar öz geyimlərinin və ya ləzzət kolleksiyalarının həmyaşıdlarınınkı qədər təsiredici olmadığını hiss edərlərsə, bu, qeyri-adekvatlıq, özgüvənsizlik və sosial təzyiq hissləri yarada bilər. Bu, təcrid və ya aşağılıq hissini təhrik edə bilər.
Sevinc Fədai həmçinin qeyd edib ki, bu bayram bəzi ailələrin dəyərləri və inancları ilə zidiyyət təşkil edə bilər:
Bəzi ailələr üçün xəyallar, cadugərlər və fövqəltəbii mövzular kimi "Halloween" ilə əlaqəli təsvirlər onların dəyərləri və ya inancları ilə ziddiyyət təşkil edə bilər. Bu kimi tədbirlərdə iştirak uşaqlarda bu dəyərlərlə bağlı daxili münaqişələr və ya çaşqınlıq yarada bilər.
Hiylə üsulu ilə konfet toplamaq "Halloween" bayramının ayrılmaz hissəsidir. Tədbir zamanı və sonra şəkərli şirniyyatların həddindən artıq istehlakı hiperaktivlik, piylənmə, diş problemləri və pis yemək vərdişləri kimi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Bu mərasimin müsbət cəhətlərindən danışan QHT rəhbəri bunları deyib:
Bu mərasimin mənə görə müsbət cəhəti zorakılığa qarşı həssaslığın azalmasına səbəb olmasıdır. Bəzi "Halloween" bəzəklərinin və geyimlərinin qrafik təbiəti uşaqları zorakılığa və ya dəhşətə qarşı həssaslaşdıra bilər ki, bu da onları aqressiv və ya narahatedici məzmuna qarşı daha dözümlü və ya immunitetli edir. Bu durum onların emosional həssaslığına və real dünyada zorakılıq anlayışına potensial təsir göstərə bilər.
""Halloween" zamanı keçirilən ayinlər və təcrübələr uşaqların hüquqlarını pozmur" deyən QHT rəhbəri bu zaman uşaqlara xüsusi nəzarətin olmasıının vacib olduğunu bildirib:
"Bununla belə, müəyyən aspektlər uşaqların hüquqları ilə, xüsusən də onların əqli və emosional sağlamlığı ilə bağlı narahatlıqlar və ya münaqişələr yarada bilər.
Məsələn, lazımi nəzarət və ya uşağın emosional yetkinliyi nəzərə alınmadan ekstremal və qorxulu məzmuna məruz qalma onların təhlükəsiz və tərbiyəvi mühitlə bağlı hüquqlarının pozulması hesab edilə bilər. Bundan əlavə, qorxu və ya narahatlığa səbəb ola biləcək fəaliyyətlərdə iştirak etmək üçün təzyiq onların psixi və emosional zərərdən müdafiə hüququnu poza bilər".
Uşaqların psixoloji təhlükəsizliyini təmin edərək və müxtəlif inanclara hörmət edərək bütün iştirakçılar üçün sağlam və dəstəkləyici mühit yaratmaq, valideynlər və icmalar üçün "Halloween" bayramının əyləncəli tərəflərini balanslaşdırmaq çox vacibdir. Ümumiyyətlə, yaxşı olar ki, valideynlər mahiyyətini dərk etdiyi və bu vasitə ilə övladına hansı mesajlar ötürüləcəyini bildiyi mərasimlərdə iştirak etsinlər.
Mövzu ilə bağlı AZXEBER.COM-a açıqlama verən uşaq və yeniyetmə, praktik psixoloqu Sevinc Abdullayeva bu bayramdan terapiya kimi istifadə oluna biləcəyini deyib:
"Milli bayramımız olmayan "Hallowen" son zamanlar sosial şəbəkədə daha populyarlıq qazanıb. Nəzərə alsaq ki, uşaqlar da sosial şəbəkədə aktivdirlər və bu bayramda xüsusi maska və geyimlərdən istifadə olunması onlarda buna maraq oyadır. Bayramı keçirməkdə qorxulu heç nə yoxdur. Ancaq bu bayram siniflərdə keçiriləcəksə, mütləq şəkildə hər bir şagirdin psixoloji durumu nəzərə alınmalıdır. Bu zaman uşaqlara fərdi yanaşmaq vacibdir. Çünki bir hadisə hər kəsə eyni təsir etmədiyi üçün bu bayram da hər kəsdə eyni təəssuratı oyatmayacaq.
Zəif psixologiyaya sahib uşaqlar çalışacaqlar ki, daha sadə, qorxulu olmayan geyim və maskalardan istifadə etsin. Ancaq xaraktercə güclü, impulsiv olan uşaqlar ətrafdakıları təəccübləndirəcək geyimlərdən istifadə edəcəklər.
Əslində bu bayramdan bir terapiya kimi də istifadə etmək olar. Belə ki, uşaqlar hətda gənclər belə bu bayramı qeyd etməyə can atırlar. Bu zaman uşaqlar öz qorxuları ilə üz-üzə qalaraq bu qorxulardan qurtulmaq üçün də istifadə edə bilirlər".
Günel Hüseynli
Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin "uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı" mövzusunda dərc edilib.
