Azərbaycanda gənclər arasında intihar halları yenidən gündəmə gəlib. Dünən gəlinliklə bağlı mübahisə səbəbilə özünə qəsd edən Ləman hadisəsi ictimaiyyətdə geniş rezonans doğurub. Bundan bir müddət əvvəl isə cehizlə bağlı münaqişə nəticəsində bir gəncin öz həyatına son qoyması xəbəri yayılmışdı.
Belə olan halda ortaya sual çıxır ki, böyüklərin ailə qurmaq ərəfəsində olan gənclərin qərarlarına müdaxiləsi nə dərəcədə doğrudur?
Psixoloq Ayşən Bayramova AZXEBER.COM-a açıqlamasında deyib ki, mədəni dəyərlər və ənənələr davranışların formalaşdırmasında böyük rol oynayır:
"Mədəni dəyərlər və ənənələr davranışlarımızı formalaşdırmaqda böyük rol oynayır. Amma bəzən "ənənə” və "mədəni norma” adı altında qoyulan tələblər fərdin hisslərinə və şəxsi qərarlarına müdaxilə kimi ortaya çıxır. Hər bir insan həm ailəsinə bağlı olmalı, həm də emosional olaraq özünü idarə edə bilmək bacarığına malik olmalıdır. Bu bacarıq emosional fərqlənmə adlanır. Həmçinin hər bir fərd psixoloji sərhədlərinə uyğun müstəqil düşünmə və qərar vermə qabiliyyətinə malik olmalıdır. Cəmiyyətimizdə bu bacarıqlar çox zaman zəif inkişaf edir: ailə və yaxın çevrə "biz belə görmüşük” deyərək fərdin şəxsi qərarlarını məhdudlaşdıra bilir”.
Psixoloq qeyd edib ki, əgər ailə və ya cəmiyyət fərdin qərarlarına, seçimlərinə və şəxsi dəyərlərinə daimi müdaxilə edirsə, bu psixoloji sərhədin pozulması sayılır:
"Belə müdaxilələr tədricən fərdin öz hisslərini və emosiyalarını tənzimləməsini çətinləşdirə bilər. Fərdin hisslərini, düşüncələrini və seçim azadlığını tənqid, təzyiq, manipulyasiya və ya ayıblama yolu ilə idarə etməyə çalışmaq isə emosional zorakılıq hesab olunur. Nəticədə gənc öz həyatına və hisslərinə nəzarət hissini itirə bilər, bu isə ümidsizlik, çarəsizlik və özünü dəyərsiz hiss etmə ilə nəticələnir. Uzun müddətdə bu vəziyyət fərdin özünə inamını və özünü dəyərləndirməsini azaldır, həmçinin onun emosional rifahına və psixoloji sağlamlığına mənfi təsir göstərir”.
Ekspert deyib ki, bu vəziyyət bəzən daha ciddi nəticələrə gətirib çıxara bilir:
"Araşdırmalar göstərir ki, aidiyyət hissinin azalması kimi emosional vəziyyətlər və özünü yük kimi qavrama ("mən hamıya problem olmuşam”) kimi düşüncə nümunələri intihar riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Buna görə gənclərin öz hisslərini paylaşa bilməsi, dəstək ala bilməsi və həyatına sahib çıxması həyati əhəmiyyət daşıyır”.
Şahanə Ziyad
