"Apple” şirkətinin yeni "iPhone 18” modelini təqdim etməsindən sonra telefon artıq Azərbaycanda da bəzi istifadəçilər tərəfindən xaricdən əldə olunmağa başlayıb.
Maraqlıdır ki, bir çox insan gündəlik ehtiyaclarını tam qarşılayan və işlək vəziyyətdə olan telefonundan imtina edərək yeni modelə keçməyə üstünlük verir. Bəzən isə yeni cihazı əldə etmək üçün onun ölkə daxilində rəsmi satışa çıxmasını belə gözləmirlər.
Bu məsələ cəmiyyətdə də fikir ayrılığına səbəb olur. Bəziləri yeni telefon almağı texnologiyadakı yeniliklərdən yararlanmaq və daha müasir cihazdan istifadə etmək istəyi ilə izah etsə də, digər qisim bunu sosial təsir və status nümayiş etdirmək istəyi ilə əlaqələndirir.
Məsələ ilə bağlı AZXEBER.COM-a danışan tanınmış psixoloq Nizami Orucov bildirib ki, yeni telefon almaq istəyi hər zaman texniki ehtiyacla bağlı olmur:
"Telefonun əvvəlki modelinin bütün ehtiyacları qarşıladığı halda yeni model satışa çıxan kimi onu almaq istəyi təkcə texniki ehtiyacla izah olunmur. Burada psixoloji və sosial amillər də rol oynayır. İnsan bəzən ehtiyacı olduğu üçün deyil, yeniliyin yaratdığı hissə görə yeni məhsulu almaq istəyir. Burada ən əsas amillərdən biri yenilik axtarışıdır. Yeni model insanın diqqətini çəkir və "yenisini əldə etmək” qısa müddətli həzz və həyəcan yarada bilər. Xüsusilə texnologiya ilə yaxından maraqlanan insanlarda yeni məhsulu ilk əldə etmək ayrıca məmnunluq verə bilər”.
Psixoloqun sözlərinə görə, sosial müqayisə və sosial şəbəkələrdə yeni cihazların nümayiş etdirilməsi də insanların alış qərarına təsir göstərir:
"İnsan ətrafında yeni telefonu alanları gördükcə öz telefonunu əvvəlkindən daha köhnə və ya yetərsiz qəbul etməyə başlaya bilər. Sosial şəbəkələrdə yeni cihazların davamlı nümayiş etdirilməsi də bu hissi gücləndirir. Burada insanın real ehtiyacı ilə "məndə də olmalıdır” düşüncəsi bir-birindən fərqlənir. Bəzən isə telefon sadəcə telefon olmur, insanın özünü necə təqdim etməsinin bir hissəsinə çevrilir. Yeni model müəyyən status, uğur və ya müasirlik göstəricisi kimi qəbul edilirsə, insan onu almaqla özünü daha uğurlu və ya digərlərinə daha yaxın hiss edə bilər. Bu zaman alış qərarının arxasında funksional ehtiyacdan çox sosial və emosional ehtiyac dayana bilər”.
Ekspert qeyd edib ki, yeni telefon almaq istəyinin problemli davranışa çevrilməsi isə insanın maddi imkanlarından kənara çıxması və özünü başqaları ilə müqayisə etməsi ilə bağlı ola bilər:
"Bir başqa məqam da marketinqin yaratdığı "köhnəlib” hissidir. Əslində işlək olan cihaz bir neçə yeni model çıxdıqdan sonra insana vizual və psixoloji olaraq köhnə görünə bilər. Halbuki telefonun funksional imkanları hələ də onun ehtiyaclarını tam qarşılaya bilər. Amma yeni telefon almaq istəyən hər insanın davranışını problemli hesab etmək olmaz. Əgər insan bunu maddi imkanları çərçivəsində edir və qərar onun üçün ciddi maliyyə və ya emosional problem yaratmırsa, bu, sadəcə istehlak seçimidir. Problem o zaman yaranır ki, insan ehtiyacı olmadığı halda davamlı olaraq yeni məhsul almağa məcbur hiss edir, bunun üçün borclanır və ya özünü başqaları ilə müqayisə etdiyi üçün alış-veriş edir. Ona görə yeni telefon almaq istəyərkən sadə bir sual vermək faydalıdır: "Mənim həqiqətən yeni telefona ehtiyacım var, yoxsa sadəcə yeni model olduğu üçün onu istəyirəm?” Bu iki cavab arasındakı fərq bəzən alış qərarının arxasındakı psixoloji səbəbi kifayət qədər aydın göstərir”.
Fəridə Əsədzadə
