Kahramanmaraşda baş verən bir faciəyə yalnız "bir yeniyetmə bunu etdi” prizmasından baxmaq məsələnin mahiyyətini tam izah etmir. Əslində burada söhbət tək bir şəxsdən yox, onu bu nöqtəyə gətirən şərtlər zəncirindən gedir.
14 yaşlı bir uşağın silaha əl atması artıq nəticədir — əsas məsələ isə bu nəticəyə aparan prosesdir. Bu prosesə daha dərindən baxanda bir neçə istiqamət ortaya çıxır.
Birincisi, müasir dövrdə yeniyetmələrin daxili dünyası əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha mürəkkəbdir. Sosial şəbəkələr, zorakılıq məzmunları, virtual mühitdə qəbul olunmaq istəyi və müqayisə psixologiyası gənclərdə ciddi təzyiq yaradır. Uşaq reallıqla virtual aləm arasında sıxışanda aqressiya yığılır və bəzən partlayış nöqtəsinə çatır.
İkincisi, laqeydlik problemidir. Çox vaxt ətraf mühit — ailə, müəllimlər, hətta dostlar — müəyyən siqnalları görsə də, onları ya ciddiyə almır, ya da "keçib gedər” kimi qəbul edir. Halbuki aqressiv davranışlar, qapanma, kəskin dəyişikliklər erkən xəbərdarlıq siqnallarıdır.
Üçüncüsü, sistem boşluqlarıdır. Məktəblərdə təhlükəsizlik məsələləri çox vaxt formal xarakter daşıyır. Psixoloq xidməti ya zəifdir, ya da ümumiyyətlə effektiv işləmir. Bu isə riskli vəziyyətlərin vaxtında aşkarlanmasının qarşısını alır.
Digər tərəfdən, silaha çıxışın mümkün olması artıq fərdi yox, struktur problemidir. Bu, nəzarət mexanizmlərinin yetərincə işləmədiyini göstərir.
Bəs bu halda "səbəbkar kimdir?” sualına necə cavab vermək olar?
Əgər yalnız uşağı günahkar elan etsək, problemin kökünü görməmiş olarıq. Əgər yalnız ailəni günahlandırsak, yenə də natamam yanaşma olar. Əslində burada:
uşaq — nəticəni yaradan şəxsdir,
amma şəraiti yaradan — cəmiyyətin müxtəlif qatlarıdır.
Bu baxımdan, belə hadisələr kollektiv məsuliyyətin nəticəsi kimi dəyərləndirilməlidir. Çünki bir uşaq bu həddə təkbaşına gəlib çıxmır — onu ya görməyən, ya anlamayan, ya da vaxtında müdaxilə etməyən bir mühit olur.
Nəticə olaraq, bu cür faciələrin qarşısını almaq üçün sadəcə günahkar axtarmaq kifayət deyil. Daha vacib olan:
erkən siqnalları görmək,
psixoloji dəstəyi gücləndirmək,
məktəb və ailə arasında real əlaqə qurmaq,
və risk faktorlarını ciddi şəkildə nəzarətdə saxlamaqdır.
Çünki əsas sual "kim etdi?” yox, "niyə buna qədər Bu, görülməyən, eşidilməyən və vaxtında müdaxilə olunmayan problemlərin yığılmış formasıdır.
Ən vacib nəticə isə budur: cəmiyyət olaraq biz hadisədən sonra yox, hadisədən əvvəl aktiv olmağı öyrənməliyik. Bir uşağın davranışındakı dəyişiklik, onun dediyi bir cümlə, ya da göstərdiyi aqressiya — bunların hamısı siqnaldır. Bu siqnalları görmək və düzgün reaksiya vermək gələcək faciələrin qarşısını ala bilər.
Çünki əslində məsələ bir hadisədən daha böyükdür — bu, bir sistemin nə qədər diqqətli və məsuliyyətli olduğunun göstəricisidir!
JURNALİST DURDANE ABBASQİZİ
