Yağışdan sonra torpaqdan yayılan və çoxlarına xoş gələn həmin xüsusi qoxunu, demək olar ki, hər kəs hiss edib. Bəs bu qoxu haradan yaranır və niyə bəzi insanlarda xoş hisslər, sakitlik və hətta uşaqlıq xatirələri yaradır?
AZXEBER.COM xəbər verir ki, yağışdan sonra hiss edilən torpaq qoxusu elmi ədəbiyyatda əsasən "petrikor” adlandırılır. Bu qoxunun yaranmasında torpaqda yaşayan mikroorqanizmlərin əmələ gətirdiyi geosmin adlı maddə mühüm rol oynayır.
Yağış damcıları torpağa düşdükdə geosmin və digər uçucu maddələr xırda aerozol hissəcikləri ilə havaya yayıla bilir. İnsan burnu isə geosmini olduqca aşağı konsentrasiyalarda belə aşkar edə bilir. Bu səbəbdən qısa müddətli yağışdan sonra torpaqdan gələn qoxu insanlara çox aydın çata bilər.
Bəs niyə bu qoxu insana xoş gəlir?
Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri qoxu ilə emosiyalar və yaddaş arasındakı güclü əlaqədir. Araşdırmalar göstərir ki, xoş qoxular insanlarda müsbət emosional reaksiyalar yarada bilər. Həmçinin müəyyən qoxular insanın keçmişdə yaşadığı müsbət hadisələri xatırlamasına səbəb olaraq əhval-ruhiyyəyə təsir göstərə bilər.
Bu səbəbdən yağış qoxusu bir insan üçün uşaqlıq illərini, başqa biri üçün kəndi, torpaq qoxusunu, yay tətilini və ya evdə keçirilən sakit günləri xatırlada bilər. Yəni eyni qoxunun yaratdığı hiss hər insanda eyni olmaya bilər.
Yağış qoxusu xoşbəxtlik hormonlarını artırır?
Sosial mediada və müxtəlif internet mənbələrində yağış qoxusunun serotonin və dopamin səviyyəsini artırdığı tez-tez yazılır. Lakin bunu birbaşa təsdiqləyən kifayət qədər güclü elmi dəlil yoxdur. Daha doğru ifadə budur ki, xoş qoxular və həmin qoxuların yaratdığı müsbət xatirələr insanın əhvalına müsbət təsir göstərə bilər. Elmi araşdırmalarda xoş qoxuların müsbət emosional vəziyyətlə əlaqəsi də göstərilib.
Yağışın özü də insanın əhvalına təsir edə bilər
Məsələyə yalnız qoxu baxımından yanaşmaq da düzgün olmaz. Yağış səsi, havanın sərinləşməsi, ətraf mühitin dəyişməsi və insanın gündəlik tempinin yavaşlaması da bəzi insanlarda sakitlik hissi yarada bilər.
Digər tərəfdən, yağışlı hava hər kəsdə müsbət emosiyalar yaratmır. Elmi araşdırmalarda əlverişsiz hava şəraitinin bəzi insanlarda nostalji hissini artırdığı, bunun isə müəyyən hallarda psixoloji rahatlıqla əlaqələndiyi göstərilib.
Fəridə Əsədzadə
