"Tarixi saxtalaşdırmağın ən təhlükəli forması tarixi yenidən yazmaq deyil, onun daş yaddaşına müdaxilə etməkdir. Qarabağdakı xristian dini-mədəni irsi ətrafında illər boyu aparılan mübahisələr də göstərir ki, məsələ yalnız bir neçə yazıdan, daş lövhədən və ya dini rəmzdən ibarət deyil. Burada söhbət bütöv bir tarixi yaddaşın kimə məxsus olması uğrunda mübarizədən gedir”.
Bu sözləri AZXEBER.COM-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Vüqar İskəndərov deyib.
O qeyd edib ki, bir abidənin üzərinə sonradan başqa yazı əlavə edilirməsi tarixi mənbəyə müdaxilədir:
"Gəncəsər və Xudavəng kimi abidələr Qafqaz Albaniyasının xristian irsi ilə bağlı Azərbaycanda aparılan uzunmüddətli tarixi araşdırmaların mühüm mövzularındandır. Bu abidələrdə müxtəlif dövrlərdə aparılmış dəyişikliklər, əlavə edilmiş yazılar və daş elementlər barədə Azərbaycan alimlərinin araşdırmaları mövcuddur. Bu səbəbdən hər bir detalın müasir elmi metodlarla, əvvəlki fotoşəkillər, arxiv materialları və epiqrafik nümunələrlə müqayisəli şəkildə öyrənilməsi vacibdir. Əgər bir abidənin üzərinə sonradan başqa yazı əlavə edilirsə, qədim element dəyişdirilir və ya tarixi qat gizlədilirsə, bu artıq sadəcə restavrasiya məsələsi deyil. Bu, tarixi mənbəyə müdaxilədir. Daş da sənəddir. Freska da sənəddir. Ornament də sənəddir. Sənədi dəyişməklə isə keçmişi dəyişmək mümkün deyil”.
Deputat qeyd edib ki, Xudavəngdəki freskaların, qədim rəmzlərin və digər elementlərin taleyi hərtərəfli araşdırılmalıdır:
"Xüsusilə Xudavəngdəki freskaların, qədim rəmzlərin və digər elementlərin taleyi hərtərəfli araşdırılmalıdır. Eyni yanaşma müqəddəs Dadi ilə əlaqələndirilən qalıqların 2023-cü ildə ərazidən aparılması barədə məlumatlara da şamil edilməlidir. Dini və mədəni irs şəxsi əşya deyil ki, ərazini tərk edərkən götürüb aparasan. Belə məsələlərdə inventarlaşdırma, sənədləşdirmə və beynəlxalq ekspertiza ən doğru cavabdır. Burada bir paradoks da var. İllərlə dünyaya "mədəni irs” dərsi verməyə çalışan dairələr Qarabağdakı xristian abidələrinin bütün tarixi qatlarının obyektiv araşdırılması məsələsində eyni həssaslığı göstərməlidirlər. Əgər həqiqətən məqsəd mədəni irsi qorumaqdırsa, nədən qorxuruq? Qapılar mütəxəssislərə açılsın, daşlar, yazılar, freskalar, tikinti qatları müasir texnologiyalarla tarixləndirilsin və nəticəni elm desin”.
"Azərbaycanın məqsədi tarix yaratmaq deyil. Azərbaycanın kifayət qədər zəngin tarixi var. Məqsəd mövcud tarixin üzərindən sonradan çəkilmiş siyasi qatları ayırmaqdır. Tarixin ən yaxşı xüsusiyyəti də budur: onu müəyyən müddət gizlətmək olar, amma əbədi susdurmaq mümkün deyil. Daşın yaddaşı siyasi təbliğatdan daha uzunömürlüdür”,-deyə deputat vurğulayıb.
Şahanə Ziyad
