Kupçasız ev, müqaviləsiz iş, etibarnamə ilə maşın... – Sonu məhkəmə ilə bitən səhvlər

Gündəlik həyatda bir çox insan sonradan ciddi maddi və hüquqi problemlərlə üzləşəcəyini düşünmədən müxtəlif qərarlar verir.

İlk baxışdan sadə görünən bu addımlar sonradan uzun sürən məhkəmə çəkişmələrinə, əlavə maliyyə xərclərinə və hüquqların itirilməsinə səbəb ola bilər.

AZXEBER.COM vətəndaşların yol verdiyi ən ciddi səhvləri araşdırıb.

Bəzi vətəndaşlar qiyməti daha ucuz olduğu üçün kupçasız ev almağa üstünlük verirlər. Lakin belə daşınmaz əmlakın alqı-satqısı zamanı mülkiyyət hüququnun tanınması, dövlət qeydiyyatı, ipoteka və gələcək satışla bağlı ciddi problemlər yarana bilər. Bəzi hallarda alıcı öz hüququnu sübut etmək üçün illərlə məhkəmələrdə çəkişməli olur.

Rəsmi nikah olmadan birlikdə yaşayan şəxslər ayrıldıqda qanun qarşısında ər-arvad hesab edilmirlər. Bu isə birgə əldə olunan əmlakın bölünməsi, miras hüququ və digər hüquqi məsələlərdə çətinlik yarada bilər. Nikahdan kənar doğulan uşaqların hüquqları qanunla qorunsa da, valideynliyin rəsmiləşdirilməsi əlavə hüquqi prosedurlar tələb edə bilər.

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə əsasən, əmək münasibətləri yalnız əmək müqaviləsi bağlandıqdan və elektron informasiya sistemində qeydiyyata alındıqdan sonra yaranır. Müqaviləsiz işləyən şəxs pensiya kapitalının formalaşması, ödənişli məzuniyyət, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət, analıq məzuniyyəti, işsizlikdən sığorta və işdən çıxarılarkən kompensasiya kimi hüquqlardan məhrum qala bilər. Əməkhaqqı ödənilmədikdə isə bunu məhkəmədə sübut etmək daha çətin olur.

Yaxın qohum və ya dost arasında borc verilərkən əksər hallarda yazılı sənəd tərtib edilmir. Lakin borc geri qaytarılmadıqda məhkəmədə həmin vəsaitin verildiyini sübut etmək çətinləşir. Hüquqşünaslar borc müqaviləsinin və ya ən azı qəbzin tərtib edilməsini tövsiyə edirlər.

Bank kartını və ya bank hesabını başqa şəxsin istifadəsinə vermək ciddi risk yaradır. Kart vasitəsilə qanunsuz maliyyə əməliyyatları aparıldığı halda araşdırma zamanı ilk növbədə kart sahibinin məsuliyyəti yoxlanılır. Ekspertlər bank kartının, PIN kodunun və digər təhlükəsizlik məlumatlarının heç kimə verilməməsini tövsiyə edirlər.

Avtomobil texniki baxışdan keçirilmədən alındıqda gizli nasazlıqlar, qəzalı keçmiş və digər problemlər sonradan üzə çıxa bilər. Bu isə alıcı üçün əlavə təmir xərcləri və hüquqi mübahisələr yarada bilər.

Etibarnamə əsasında istifadə edilən avtomobil hüquqi baxımdan alıcının deyil, əvvəlki sahibinin adına qalır. Nəticədə cərimələr, məhkəmə çəkişmələri və hətta avtomobil üzərinə həbs qoyulması kimi risklər yarana bilər. Ekspertlər avtomobilin alqı-satqı müqaviləsi əsasında rəsmiləşdirilməsini tövsiyə edirlər.

Qanunvericiliyə əsasən, hər bir avtomobil icbari mülki məsuliyyət sığortası ilə təmin olunmalıdır. Qəza baş verdikdə sığortası olmayan sürücü həm inzibati məsuliyyət daşıyır, həm də qarşı tərəfə dəymiş zərəri öz vəsaiti hesabına ödəməli ola bilər.

Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, mirasın qəbul edilməsi üçün, bir qayda olaraq, 6 aylıq müddət müəyyən edilir. Bu müddət ötürüldükdə miras hüququnun bərpası yalnız məhkəmə qaydasında mümkün ola bilər ki, bu da əlavə vaxt və xərc tələb edir.

Kirayə münasibətləri yazılı müqavilə ilə rəsmiləşdirilmədikdə kirayə haqqının ödənilməsi, mənzilə vurulan ziyanın ödənilməsi və digər mübahisələrin həlli çətinləşir. Bundan əlavə, vergi öhdəlikləri ilə bağlı problemlər də yarana bilər.

ASAN İmza, SİMA və digər elektron imza vasitələri hüquqi qüvvəyə malikdir. Onların başqa şəxsə verilməsi istifadəçinin adından müxtəlif hüquqi və maliyyə əməliyyatlarının aparılması riskini yaradır.

Bir çox insan tanışına kömək məqsədilə zamin olur. Lakin borcalan öhdəliyini yerinə yetirmədikdə kreditor borcun ödənilməsini zamindən də tələb edə bilər. Buna görə də hüquqşünaslar zaminlik müqaviləsini imzalamazdan əvvəl bütün şərtlərlə diqqətlə tanış olmağı tövsiyə edirlər.

Müvafiq icazələr alınmadan tikilən fərdi yaşayış evlərinin sonradan sənədləşdirilməsi çətinləşə bilər. Bəzi hallarda belə tikililərlə bağlı hüquqi məhdudiyyətlər və digər problemlər yaranır.

Mənzil alınarkən elektrik, qaz, su və digər kommunal xidmətlər üzrə borcların olub-olmaması əvvəlcədən araşdırılmalıdır. Əks halda yeni mülkiyyətçi əlavə maliyyə xərcləri və hüquqi problemlərlə üzləşə bilər.