Qlobal istiləşmə və ekosistem dəyişiklikləri ilə birlikdə ağcaqanadların yaydığı xəstəliklərin riski artdığı bir vaxtda, bu problemə qarşı yeni və diqqətçəkən bioloji mübarizə üsulu gündəmə gəlib.
AZXEBER.COM xarici mətbuata istinadən xəbər verir ki, xəstəlik daşıyan ağcaqanad populyasiyasını azaltmaq məqsədilə ABŞ-ın Kaliforniya və Florida ştatlarında ümumilikdə 32 milyon qısırlaşdırılmış erkək ağcaqanadın təbiətə buraxılması üçün ABŞ hökumətindən icazə istənilib.
Layihənin əsas məqsədi ağcaqanadların çoxalma dövrünü təbii yolla pozaraq onların sayını azaltmaq və bununla da Zika, dang qızdırması və Qərbi Nil virusu kimi xəstəliklərin yayılma riskini minimuma endirməkdir.
Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, bu üsul "Steril Həşərat Texnikası” (Sterile Insect Technique - SIT) adlanan elmi yanaşmaya əsaslanır. Bu metodda laboratoriya şəraitində qısırlaşdırılmış erkək ağcaqanadlar təbiətə buraxılır və dişi ağcaqanadlarla cütləşdikdə yeni nəsil yaranmır. Zaman keçdikcə bu proses ağcaqanad populyasiyasında təbii azalmaya səbəb olur.
Layihənin xüsusilə Florida və Kaliforniya kimi isti və rütubətli iqlimə malik bölgələrdə həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Bu ərazilərdə ağcaqanadlardan qaynaqlanan xəstəlik riskinin daha yüksək olduğu bildirilir. Rəsmi qurumlar son illərdə bu ştatlarda ağcaqanad sayında ciddi artım müşahidə olunduğunu və mövcud mübarizə üsullarının kifayət etmədiyini qeyd edirlər.
Bununla belə, layihə bəzi dairələrdə müzakirələrə səbəb olub. Tənqidçilər genetik müdaxilə olunmuş canlıların təbiətə böyük miqdarda buraxılmasının uzunmüddətli ekoloji nəticələrinin tam bilinmədiyini iddia edirlər. Onların fikrincə, ekosistemin tarazlığına mümkün təsirlərin daha dərindən araşdırılmasına ehtiyac var.
Google və əməkdaşlıq etdiyi elmi komandalar isə bu metodun bir çox ölkədə müxtəlif miqyaslarda sınaqdan keçirildiyini və müsbət nəticələr verdiyini bildirirlər. Pilot layihələrdə ağcaqanad populyasiyasında ciddi azalma müşahidə olunduğu, bunun da xəstəlik riskini azalda biləcəyi qeyd edilir.
İcazə veriləcəyi təqdirdə, layihənin mərhələli şəkildə həyata keçirilməsi və nəticələrin mütəmadi olaraq izlənməsi planlaşdırılır. Mütəxəssislər bu cür biotexnoloji yanaşmaların gələcəkdə ictimai sağlamlıq sahəsində daha geniş istifadə oluna biləcəyini düşünürlər.
Aysel
