Almaniyanın Federal Kəşfiyyat Xidmətinin (BND) keçmiş rəhbəri Auqust Hanninglə bağlı aparılan istintaq zamanı Azərbaycanın adının hallandırılması gündəmə gəlib.
Məlumat üçün bildirək ki, Hanning barəsində casusluq və dövlətə xəyanət şübhələri üzrə araşdırma aparılır. Xarici mediada yayılan məlumatlarda onun Azərbaycan tərəfi ilə əlaqələrinin olub-olmadığının da araşdırıldığı iddia olunur.
Azərbaycan Respublikası Media və Yayım Şurası isə yayılan məlumatları dezinformasiya və Azərbaycana qarşı qarayaxma kampaniyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirib. Şura rəsmi mənbəyə istinad edilmədən yayılan iddiaların fakt kimi təqdim olunmasını informasiya manipulyasiyası hesab edib.
Bəs Azərbaycanın bu istintaqla əlaqələndirilməsi hansı məqsədlərə xidmət edə bilər?
Mövzu ilə bağlı AZXEBER.COM-a danışan politoloq Tural İsmayılov bildirib ki, bu cür məlumatların yayılması Azərbaycana qarşı informasiya kampaniyasının tərkib hissəsi ola bilər:
"Avropa İttifaqının aparıcı iqtisadi və siyasi mərkəzi olan Almaniya ilə Azərbaycan arasında intensivləşən iqtisadi və diplomatik təmaslar müəyyən beynəlxalq güc mərkəzlərini narahat edir. Bu toqquşmanın nəticəsi olaraq, ənənəvi diplomatiya müstəvisindən çıxan mübarizə media vasitəsilə həyata keçirilən informasiya-psixoloji əməliyyatlara (PSYOP) və hibrid təhdidlərə çevrilib. Xüsusilə Almaniya Federal Kəşfiyyat Xidmətinin (BND) keçmiş rəhbərliyi, o cümlədən keçmiş BND rəhbəri Avqust Hanning ətrafında yaranan hüquqi mübahisələrdən və daxili siyasi qalmaqallardan istifadə olunaraq Avropa media məkanında Bakı əleyhinə koordinasiya olunmuş dezinformasiya kampaniyaları işə salınıb”.
T. İsmayılovun sözlərinə görə, Azərbaycan və Almaniya arasında enerji və nəqliyyat sahələrində inkişaf edən əməkdaşlıq müəyyən dairələrin narahatlığına səbəb ola bilər:
"Azərbaycan və Almaniya arasında qurulan tərəfdaşlıq iki əsas sütun üzərində inkişaf edir: Avropanın enerji təchizatının diversifikasiyası və Şərq-Qərb logistik marşrutlarının təhlükəsizliyi. Azərbaycanın yaşıl enerji keçidində regional haba çevrilməsi və Almaniyanın aparıcı sənaye şirkətlərinin Azərbaycan bazarına marağının artması Cənubi Qafqazda geosiyasi nüfuzunu itirən xarici dairələrin planlarını alt-üst edir. Bu səbəbdən Berlin və Bakı arasında formalaşan qarşılıqlı etimad mühitini sarsıtmaq, Azərbaycanın beynəlxalq imicinə kölgə salmaq və Almaniya daxili siyasətində anti-Azərbaycan ritorikasını körükləmək məqsədilə sistemli informasiya hücumları təşkil olunur”.
Politoloq hesab edir ki, yayılan məlumatların tirajlanmasında müxtəlif informasiya kanallarından istifadə edilməsi də diqqət çəkən məqamdır:
"Bu media hücumlarının strukturu və məlumat axınının izlənilməsi göstərir ki, dezinformasiya kampaniyası çoxsəviyyəli və koordinasiya edilən bir modelə söykənir. Süni informasiya yaradılması prosesi adətən üçüncü ölkə mənşəli və ya erməni lobbisinə yaxın media resurslarında anonim insayder iddialarının sızdırılması ilə başlayır. Daha sonra sosial şəbəkələrdəki avtomatlaşdırılmış bot şəbəkələri (bot-nets) vasitəsilə bu məlumatlar kütləvi şəkildə tirajlanır və emosional çalarlarla zənginləşdirilir. Yekun mərhələdə isə bəzi qərəzli Avropa QHT-ləri və təsir agentləri üzərindən bu iddialar "leqallaşdırılaraq” aparıcı media orqanlarının gündəminə daxil edilir. Bütün bu zəncirvari prosesdə istifadə olunan materialların böyük əksəriyyəti heç bir hüquqi sənədə, məhkəmə hökmünə və ya rəsmi kəşfiyyat hesabatına söykənmir, yalnız "adı açıqlanmayan mənbələr” ifadəsi ilə pərdələnir”.
T. İsmayılov BND-nin keçmiş rəhbərliyi ətrafında yayılan iddiaların faktoloji baxımdan da diqqətlə araşdırılmasının vacibliyini vurğulayıb:
"Avropa mediasında geniş rezonans doğuran BND-nin keçmiş rəhbərliyi ətrafındakı iddiaların faktoloji analizi isə uydurulan ssenarilərin tamamilə əsassız olduğunu ortaya qoyur. Xarici media resurslarında BND-nin keçmiş rəsmilərinin guya Bakının maraqlarını müdafiə edən gizli kəşfiyyat və lobbiçilik şəbəkələrinə cəlb olunduğu iddia edilsə də, real hüquqi faktlar başqa mənzərəni göstərir. Almaniya Federal Baş Prokurorluğunun və hüquq-mühafizə orqanlarının apardığı təhqiqatların əsas predmeti BND-nin keçmiş rəhbərliyinin təqaüdə çıxdıqdan sonra məşğul olduğu özəl təhlükəsizlik konsaltinqi, kommersiya fəaliyyəti və digər üçüncü ölkələrlə bağlı iddialardır. Azərbaycan adının bu araşdırmalara daxil edilməsi diqqəti əsas istintaq xəttindən yayındırmaq məqsədi daşıyan klassik "diqqət yayındırma” (red herring) fəndidir”.
Politoloq hesab edir ki, bu prosesdə Azərbaycanın müxtəlif şəxslər və qurumlarla əlaqələndirilməsi yolu ilə ictimai rəyin formalaşdırılmasına cəhd edilir:
"Dezinformasiya texnoloqları tərəfindən tətbiq edilən digər əsas metod "assosiativ qarayaxma” (guilt by association) yanaşmasıdır. Keçmiş kəşfiyyat rəsmilərinin beynəlxalq analitik mərkəzlərdə təmsil olunması və ya Cənubi Qafqaz mövzusunda ekspert rəyi bildirməsi süni şəkildə "dövlət səviyyəsində gizli sövdələşmə” kimi qələmə verilir. Nəticə etibarilə, BND və saxta xüsusi xidmət qalmaqalları üzərindən Azərbaycan-Almaniya əlaqələrini hədəf almaq cəhdləri Avropa-Azərbaycan münasibətlərində yeni çatlama yaratmaq istəyən dairələrin fiaskosudur. Daxili Avropa qalmaqallarını və kommersiya mübahisələrini Bakı ilə əlaqələndirərək süni ictimai rəy təzyiqi formalaşdırmaq cəhdləri rəsmi faktlar və hüquqi reallıqlar qarşısında puç olur”.
Fəridə Əsədzadə
