Xəbər verdiyimiz kimi, Prezident İlham Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) VIII Qurultayında çıxışı zamanı Azərbaycanın Vətən müharibəsi dövründə üzləşdiyi beynəlxalq siyasi vəziyyətə toxunub.
Dövlət başçısı Azərbaycanın müharibə zamanı Ermənistanın arxasında dayanan böyük dövlətlərə qarşı təkbaşına mübarizə apardığını və ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinin də Azərbaycana qarşı mövqe tutduğunu bildirib.
Prezidentin fikirləri Azərbaycanın Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı uzun illər davam edən diplomatik prosesdə üzləşdiyi vəziyyəti və Minsk qrupunun fəaliyyətinin nəticələrini yenidən gündəmə gətirib.
Mövzu ilə bağlı AZXEBER.COM-a danışan politoloq Tural İsmayılov bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı uzun illər davam edən beynəlxalq diplomatik prosesin mahiyyətini anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir:
"Prezident İlham Əliyevin YAP-ın VIII Qurultayında səsləndirdiyi "Hərənin arxasında, necə deyərlər, böyük bir dayı var. Bəzilərinin arxasında bir neçə. Amma biz təkbaşına. Amma bütün o böyük dayılar bizə qarşı idi. O Minsk qrupunun həmsədrləri bizə qarşı idi” fikri Azərbaycanın Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı otuz ilə yaxın davam edən beynəlxalq diplomatik prosesin mahiyyətini anlamaq baxımından son dərəcə əhəmiyyətlidir. Minsk qrupunun fəaliyyətinə nəzər saldıqda ortaya ciddi paradoks çıxır. Bu qurum münaqişənin həlli üçün yaradılmışdı, lakin üç onillik ərzində münaqişənin həllinə nail olmadı. Azərbaycan torpaqlarının işğalı davam etdiyi halda, vasitəçilik prosesi faktiki olaraq nəticəsiz görüşlər, bəyanatlar və çağırışlar silsiləsinə çevrildi. İşğalçı qüvvələrin Azərbaycan ərazilərindən çıxarılması istiqamətində real və məcburedici mexanizm ortaya qoyulmadı”.
Politoloqun sözlərinə görə, Minsk qrupunun fəaliyyətinin əsas problemlərindən biri münaqişənin həlli ilə bağlı konkret nəticənin əldə olunmaması idi:
"Vasitəçilik adı altında yaradılmış mexanizm nəticə etibarilə status-kvonun uzun müddət qorunmasına şərait yaratdı. Azərbaycan diplomatik masada işğal olunmuş ərazilərinin azad edilməsini tələb edirdi, lakin prosesin tempi daha çox danışıqların davam etdirilməsinə xidmət edirdi. Halbuki diplomatiyanın məqsədi sadəcə danışıqları davam etdirmək deyil, problemin həllinə nail olmaqdır. Burada xüsusilə Minsk qrupunun həmsədrlərinin məsuliyyəti məsələsi ortaya çıxır. Rusiya, ABŞ və Fransanın dünyanın aparıcı siyasi və diplomatik gücləri sırasında olması onların təsir imkanlarının geniş olduğunu göstərirdi. Bu dövlətlərin münaqişənin həlli istiqamətində daha konkret siyasi mövqe ortaya qoymaq imkanları var idi. Lakin uzun müddət ərzində Azərbaycanın qarşılaşdığı əsas reallıq dəyişmədi və torpaqlar işğal altında qalmaqda davam etdi”.
T. İsmayılov qeyd edib ki, Prezidentin "bütün o böyük dayılar bizə qarşı idi” ifadəsi həmin dövrdə Azərbaycanın üzləşdiyi geosiyasi vəziyyətin siyasi təsviri kimi qiymətləndirilə bilər:
"Azərbaycan bir tərəfdən öz ərazi bütövlüyünü müdafiə edir, digər tərəfdən isə beynəlxalq vasitəçilik mexanizminin yaratdığı məhdudiyyətlərlə üzləşirdi. Burada məsələ Azərbaycanın kiminsə əleyhinə olması deyildi. Məsələ Azərbaycanın milli maraqları ilə mövcud beynəlxalq vasitəçilik mexanizminin yaratdığı nəticə arasındakı ziddiyyət idi. Minsk qrupunun ən böyük problemi də məhz bundan ibarət idi. O, münaqişənin həlli üçün yaradılmışdı, lakin uzun illər ərzində işğal faktını aradan qaldıra bilmədi. Nəticəsiz proses davam etdikcə Azərbaycan cəmiyyətində də bu mexanizmə olan inam zəifləyirdi. 2020-ci il bu mənzərəni kökündən dəyişdi. Azərbaycan öz hərbi-siyasi gücü hesabına illərlə həll edilməyən məsələyə yeni reallıq gətirdi. Burada söhbət yalnız hərbi əməliyyatdan getmir. Əsas məsələ ondan ibarətdir ki, Azərbaycan diplomatik mexanizm nəticə vermədiyi halda öz milli gücünü formalaşdırmaq və təhlükəsizliyini təmin etmək imkanına malik olduğunu nümayiş etdirdi. Bu baxımdan Minsk qrupunun fəaliyyətinə qiymət verərkən onun elan etdiyi məqsədlərlə faktiki nəticələri bir-birindən ayırmaq lazımdır. Onilliklərlə fəaliyyət göstərən və dünyanın aparıcı dövlətlərinin təmsil olunduğu vasitəçilik formatının münaqişəni həll edə bilməməsi ciddi siyasi suallar doğurur”.
T. İsmayılovun sözlərinə görə, Prezidentin çıxışında səslənən "biz təkbaşına” ifadəsi Azərbaycanın uzun illər ərzində formalaşdırdığı dövlət siyasəti baxımından da diqqət çəkir:
"Bu ifadə Azərbaycanın öz milli maraqlarını qorumaq üçün ilk növbədə öz gücünə söykənməsi siyasətini də xarakterizə edir. Azərbaycan uzun illər ərzində iqtisadi, hərbi və diplomatik potensialını gücləndirdi və nəticədə danışıqlar masasında dəyişməyən reallığı dəyişdirdi. Bu gün Minsk qrupunun fəaliyyəti artıq tarixi müstəvidə qiymətləndirilir. Onun mövcud olduğu dövrdə həll edilməyən münaqişə başqa siyasi reallıq çərçivəsində qiymətləndirilir. Buna görə Minsk qrupunun fəaliyyəti Azərbaycanın tarixində müəyyən mənada bir dərs kimi qalır: beynəlxalq vasitəçilik mühüm olsa da, dövlət öz milli maraqlarını qorumaq üçün ilk növbədə öz siyasi, iqtisadi və hərbi imkanlarını gücləndirməlidir. Azərbaycanın 44 günlük müharibədə əldə etdiyi nəticənin mühüm siyasi mənası da məhz bundan ibarətdir. Otuz ilə yaxın müddətdə diplomatik masada həll olunmayan məsələ yeni reallıqla nəticələndi. Minsk qrupunun tarix qarşısındakı əsas problemi isə budur: o, münaqişənin həlli üçün yaradılmışdı, amma münaqişənin həlli üçün lazım olan siyasi nəticəni təmin edə bilmədi”.
Fəridə Əsədzadə
