Barmağımızın biri zədələnəndə onu kəsib atırıq, yoxsa müalicə edib sağaltmağa çalışırıq? Övladımız səhv bir hərəkət edəndə onu övladlıqdan silirik, yoxsa səhvini başa salıb düzgün yola gətirməyə çalışırıq?
Əslində, həyatın ən sadə məntiqi bizə bunu öyrədir: qarşımıza problem çıxanda ilk düşündüyümüz onu aradan qaldırmaq, düzəltmək və mümkün olduğu halda ikinci bir şans verməkdir. Xüsusilə söhbət gəncdən, tələbədən və onun gələcəyindən gedirsə, bu yanaşmanın əhəmiyyəti daha da artır.
AZMİU-da Kənan Zindadil ilə bağlı baş verən hadisə də məhz bu baxımdan ciddi suallar doğurur. Təbii ki, kiminsə digər şəxsi təhdid etməsi, hədələməsi, qorxu yaratması və bu cür davranış sərgiləməsi qəbuledilməzdir. Heç bir tələbənin, müəllimin və ya başqa bir şəxsin belə davranışa haqqı yoxdur. Başqasının təhlükəsizliyinə və şəxsi sərhədlərinə hörmət etmək hər kəsin məsuliyyətidir.
Amma burada başqa bir sual ortaya çıxır: belə bir hadisə baş verdikdə tələbəni universitetdən uzaqlaşdırmaq həqiqətən ilk və ən zəruri addım idi?
Universitet yalnız bilik verilən, imtahan keçirilən və diplom əldə olunan bir məkan deyil. Universitet həm də gəncin şəxsiyyət kimi formalaşdığı, davranışlarının nəticələrini dərk etdiyi, səhvlərindən nəticə çıxardığı bir mühitdir. Tələbənin etdiyi səhv, əlbəttə, cavabsız qalmamalıdır. Amma verilən cəzanın məqsədi yalnız onu sistemdən kənarlaşdırmaq yox, eyni zamanda səhvini başa düşməsinə və düzəltməsinə imkan yaratmaq olmalıdır.
Axı bir tələbəni universitetdən uzaqlaşdırmaq onun yalnız bu gününə deyil, gələcək həyatına da təsir edə biləcək ciddi qərardır. Bəs bu qərardan əvvəl hansı addımlar atılıb? Tələbə ilə danışılıbmı? Ona davranışının nəticələri izah edilibmi? Xəbərdarlıq edilibmi? Səhvini düzəltməsi üçün imkan yaradılıbmı? Daha yüngül intizam tədbirlərinin tətbiqi mümkün idimi?
Əgər bütün bu yollar mövcud olduğu halda ən ağır tədbir ilk olaraq seçilirsə, istər-istəməz sual yaranır: ən sonuncu atılmalı addım niyə ilk addıma çevrilir?
Təhsil müəssisəsinin əsas məqsədlərindən biri də gənci cəmiyyətə hazırlamaqdır. Gənc insanın səhv etməsi isə həyatın bir hissəsidir. Əsas məsələ onun səhvdən sonra nə öyrəndiyi, davranışını dəyişib-dəyişmədiyi və ona dəyişmək üçün imkan verilib-verilməməsidir.
Biz övladımız bir dəfə səhv edəndə onun qarşısında bütün qapıları bağlamırıq. Onunla danışırıq, səhvini göstəririk, nəticəsini izah edirik və düzəlməsi üçün yol axtarırıq. Çünki bilirik ki, insanı yalnız bir səhvi ilə qiymətləndirmək doğru deyil.
Axı bizə hər zaman təhsil aldığımız ocaq ikinci evimiz kimi təqdim olunub. İkinci ev dediyimiz yer isə insanın ilk səhvində qapısını üzünə bağlayan deyil, büdrəyəndə əlindən tutan, yanıldığında yol göstərən, səhvindən nəticə çıxarması üçün ona bir şans da verən məkan olmalıdır.
Elə isə universitet mühiti də yalnız cəzalandıran deyil, həm də düzəltməyə çalışan bir mühit olmalıdır. Səhvə göz yummaqla səhv edən insana ikinci şans vermək eyni şey deyil. Birincisi məsuliyyətsizlikdir, ikincisi isə tərbiyə və düzəliş üçün imkan yaratmaqdır.
Burada söhbət təhdidi, hədəni və ya yanlış davranışı müdafiə etməkdən getmir. Söhbət cəzanın ölçüsündən və tətbiq olunan yanaşmadan gedir. Əgər məqsəd gənci səhvindən uzaqlaşdırmaqdırsa, bunun üçün ən ağır cəzanın dərhal tətbiq edilməsi həmişə yeganə yol olmamalıdır.
Təhsilin məqsədi sadəcə yaxşı tələbə yetişdirmək deyil. Əsas məqsəd səhv etdikdə məsuliyyət daşımağı, nəticə çıxarmağı və dəyişməyi bacaran insan yetişdirməkdir.
Şahanə Ziyad
