Narkotik vasitələr və psixotrop maddələr müasir dövrdə bəşəriyyətin üzləşdiyi ən ciddi sosial, tibbi və hüquqi problemlərdən biridir.
Bu maddələrin qanunsuz istifadəsi təkcə fərdin sağlamlığına deyil, həm də ailəyə, cəmiyyətə və dövlətin təhlükəsizliyinə ciddi zərər vurur. Narkomaniya cinayətkarlığın artmasına, əmək qabiliyyətinin azalmasına, ailələrin dağılmasına və iqtisadi itkilərə səbəb olan əsas amillərdən biri hesab olunur.
Narkotik vasitələrin istifadəsi ilk baxışdan müvəqqəti rahatlıq hissi yaratsa da, qısa müddət ərzində güclü fiziki və psixoloji asılılıq formalaşdırır.
Uzunmüddətli istifadə aşağıdakı ağır nəticələrə gətirib çıxarır:
Beyin fəaliyyətinin pozulması, yaddaş və diqqətin zəifləməsi;
Depressiya, təşviş, psixoz və intihar riskinin artması;
Ürək-damar, qaraciyər və böyrək xəstəlikləri;
İmmunitet sisteminin zəifləməsi;
İİV/QİÇS və hepatit B, C kimi yoluxucu xəstəliklərin yayılması (inyeksiya yolu ilə istifadə zamanı);
Doza həddinin aşılması nəticəsində ölüm halları.
Xüsusilə sintetik narkotiklər (metamfetamin, "patı”, "şüşə” kimi tanınan maddələr) çox qısa müddətdə ağır asılılıq yaradır və mərkəzi sinir sisteminə ciddi zərər verir.
Narkomaniya yalnız tibbi problem deyil, həm də sosial təhlükədir. Onun əsas nəticələri bunlardır:
Ailə münasibətlərinin pozulması və boşanmaların artması;
İş qabiliyyətinin itirilməsi və işsizlik;
Oğurluq, quldurluq və digər cinayətlərin artması;
Gənclərin təhsildən uzaqlaşması;
Dövlət büdcəsinə əlavə səhiyyə və hüquq-mühafizə xərclərinin yaranması.
Asılı şəxslər çox vaxt narkotik əldə etmək üçün qanunsuz fəaliyyətə əl atır və bu da cəmiyyətdə cinayətkarlığın səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olur.
Azərbaycan coğrafi mövqeyinə görə beynəlxalq narkotik qaçaqmalçılığı marşrutlarından birinin üzərində yerləşir. Buna görə də ölkədə narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizə dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir. 2025-ci ildə ölkədə qeydə alınmış 31 852 cinayət hadisəsinin 7 763-ü (24,4 faizi) narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə bağlı olmuşdur. Dövlət proqramında göstərilir ki, 2024-cü ilin sonuna dispanser qeydiyyatında olan narkotik istifadəçilərinin sayı 40490 nəfər olmuşdur. Onların böyük əksəriyyəti kişilərdir və təxminən yarısı opioid asılılığı olan şəxslərdir. Son illərdə sintetik narkotiklərin, xüsusilə metamfetamin tərkibli maddələrin istifadəsində artım müşahidə olunur və bu, xüsusilə gənclər arasında narahatlıq doğurur.
Azərbaycanda narkomanlığın genişlənməsi, ölkənin narkotik maddələrin daşınması üçün tranzit ölkəyə çevrilməsi dövlət tərəfindən ciddi problem kimi qəbul olunmuş və narkomanlığa qarşı mübarizə sahəsində hüquqi tədbirlərin görülməsi və mübarizə mexanizmlərinin yaradılmasına hələ ötən əsrin 90-cı illərindən başlanılmışdır. Aparılan mübarizə tədbirləri öz müsbət nəticələrini göstərir.
Azərbaycan Respublikasında narkotiklərlə mübarizə aşağıdakı istiqamətlərdə həyata keçirilir:
Hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsinin qarşısının alınması;
Dövlət sərhədində qaçaqmalçılığa qarşı tədbirlərin gücləndirilməsi;
Maarifləndirmə kampaniyalarının təşkili;
Narkoloji müalicə və reabilitasiya xidmətlərinin göstərilməsi;
Gənclər arasında sağlam həyat tərzinin təşviqi.
Bu tədbirlər narkotiklərin yayılmasının qarşısını almağa və asılı şəxslərin cəmiyyətə yenidən inteqrasiyasına xidmət edir.
Narkotik vasitələr insan sağlamlığını məhv edən, ailələri dağıdan və cəmiyyət üçün ciddi təhlükə yaradan maddələrdir. Onlarla mübarizə yalnız hüquq-mühafizə orqanlarının deyil, eyni zamanda ailələrin, təhsil müəssisələrinin, səhiyyə sisteminin və bütövlükdə cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir. Xüsusilə gənclər arasında maarifləndirmənin gücləndirilməsi, sağlam həyat tərzinin təbliği və erkən profilaktik tədbirlərin həyata keçirilməsi narkomaniyanın qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.
Narkotiklərə qarşı ən effektiv mübarizə onların istifadəsinə heç vaxt başlamamaq və cəmiyyətdə sağlam, məsuliyyətli həyat tərzini təşviq etməkdir.
Qobustan rayon prokurorunun köməkçisi, II dərəcəli hüquqşünas Tural Xəlilli
