3 oktyabr 2020-ci il Vətən müharibəsinin tarixində Azərbaycan Ordusunun mühüm hərbi uğurlarından birinin əldə edildiyi gün kimi yadda qalıb. Həmin gün Tərtər rayonunun Suqovuşan qəsəbəsi və Talış kəndi işğaldan azad edildi. Bu hadisədən altı il ötür. Azərbaycan Ordusunun həmin istiqamətdə əldə etdiyi nəticə müharibənin ilk həftəsində həm hərbi, həm də mənəvi baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Rəsmi xronologiyada da Suqovuşan və Talışın 3 oktyabrda azad edildiyi göstərilir.
Suqovuşan və Talış istiqamətində döyüşlər asan şəraitdə aparılmırdı. Ərazinin mürəkkəb relyefi, əvvəlcədən yaradılmış müdafiə istehkamları və strateji yüksəkliklər uğrunda mübarizə Azərbaycan hərbçilərindən yüksək hazırlıq və böyük fədakarlıq tələb edirdi. Prezident İlham Əliyev 2021-ci ildə Suqovuşanda çıxışı zamanı həmin istiqamətdə bir neçə müdafiə xəttinin yaradıldığını və strateji yüksəkliklərdə mövqelərin yerləşdiyini bildirmişdi. O, Talış və Suqovuşanın azad edilməsini ağır döyüşlərin nəticəsi kimi qiymətləndirib.
3 oktyabrda əldə olunan hərbi nəticənin miqyası həmin gün azad edilən digər yaşayış məntəqələri ilə birlikdə daha aydın görünür. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi xronologiyasına əsasən, həmin gün Tərtər rayonunda Suqovuşan və Talış, Cəbrayıl rayonunda Mehdili, Çaxırlı, Aşağı Maralyan, Şəybəy və Quycaq, Füzuli rayonunda isə Aşağı Əbdürrəhmanlı azad edilib. Beləliklə, müharibənin yeddinci günündə səkkiz yaşayış məntəqəsinin azad edilməsi Azərbaycanın hərbi əməliyyatlarında mühüm mərhələ oldu.
Müdafiə Nazirliyinin 3 oktyabr 2020-ci il tarixli məlumatında Suqovuşan-Ağdərə istiqamətində gedən döyüşlər zamanı Ermənistan silahlı qüvvələrinin 77-ci tank taboruna məxsus 4 tankın məhv edildiyi, 3 tankın isə qənimət götürüldüyü bildirilib. Eyni məlumatda Ağdərə istiqamətində yerləşən 5-ci dağatıcı alayın müdafiə sahəsinə artilleriya zərbələri endirildiyi qeyd olunub.
Suqovuşan və Talışın azad edilməsinin əhəmiyyəti yalnız həmin yaşayış məntəqələrinin hərbi nəzarətə götürülməsi ilə məhdudlaşmırdı. Suqovuşanın yerləşdiyi ərazi strateji mövqeyinə görə müharibənin sonrakı mərhələləri baxımından da mühüm idi. Prezident İlham Əliyev 2021-ci ildə qeyd edib ki, Suqovuşanın azad edilməsi gələcək əməliyyatlarda Azərbaycan Ordusuna üstünlük verirdi. Həmin çıxışda Talış və Suqovuşanın eyni gündə azad edildiyi də xüsusi vurğulanıb.
Bu qələbənin mənəvi əhəmiyyəti də xüsusi qeyd edilməlidir. Vətən müharibəsinin ilk günlərində əldə olunan nəticələr Azərbaycan cəmiyyətində qələbəyə inamı gücləndirirdi. Suqovuşan və Talış istiqamətində əldə edilən uğur da bu baxımdan mühüm hadisə idi. Ağır döyüşlərdə şəhid olan hərbçilərimizin fədakarlığı hesabına əldə edilən qələbə sonrakı hərbi əməliyyatların davam etdirilməsi üçün böyük mənəvi ruh yaratdı. Prezident İlham Əliyev Suqovuşanda çıxışı zamanı həmin döyüşlərdə şəhidlərin və qazilərin olduğunu xüsusi olaraq qeyd edib.
Suqovuşanın azadlığının daha bir mühüm tərəfi tarixi adın bərpası idi. Qəsəbə uzun müddət "Madagiz” adı ilə təqdim edilsə də, Azərbaycan tərəfindən onun tarixi adı olan Suqovuşan işlədilir. Suqovuşanın azad edilməsinə görə təsis edilmiş dövlət medalının üzərində də "SUQOVUŞAN” və "3 OKTYABR 2020” sözləri əks olunub. Medal 2020-ci il 26 noyabr tarixli qanunla təsdiqlənib.
Zəfərdən sonra Suqovuşan və Talışda həyatın yenidən qurulması mərhələsi başladı. İşğal dövründə dağıdılmış infrastrukturun bərpası, yolların yenidən qurulması və ərazilərin inkişafı istiqamətində layihələr həyata keçirildi. 2021-ci il oktyabrın 3-də Suqovuşan qəsəbəsinə və Talış kəndinə gedən, ümumi uzunluğu 28,5 kilometr olan avtomobil yollarının açılışı keçirildi.
Suqovuşanın azad edilməsinin iqtisadi və sosial nəticələri də sonrakı dövrdə özünü göstərməyə başladı. Rəsmi məlumata görə, Suqovuşanın azad edilməsindən sonra Bərdə, Goranboy, Naftalan, Yevlax və Ağcabədi rayonları daxil olmaqla təxminən 30 min hektar əraziyə ilk dəfə su verilməsi mümkün olub. Bu isə kənd təsərrüfatında əkin imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradıb.
Bu gün Suqovuşan və Talışın adı yalnız 2020-ci ilin döyüşləri ilə deyil, azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq prosesi ilə də bağlıdır. Altı il əvvəl döyüş meydanında əldə edilən qələbə bu gün həmin torpaqlarda yeni həyatın qurulması ilə davam edir.
3 oktyabr 2020-ci il Azərbaycan hərb tarixində Suqovuşan və Talışın azad edildiyi gün kimi əbədi qalacaq. Bu tarix bir daha göstərdi ki, Zəfər yalnız döyüş meydanında əldə edilən nəticə deyil. Onun arxasında illərlə davam edən hazırlıq, hərbi peşəkarlıq, şəxsi heyətin fədakarlığı və Vətən uğrunda canından keçən şəhidlərimizin qəhrəmanlığı dayanır.
Suqovuşan və Talış – Azərbaycan Ordusunun Zəfər salnaməsində xüsusi yeri olan iki ünvan və 3 oktyabr 2020-ci ilin tariximizə həkk etdiyi mühüm qələbədir.
Təbriz Məhərrəmoğlu
Yenigun.Media saytının təsisçisi və baş redaktoru
