Valideynlərin uşaqların həyatında mühüm rolu var. Onların verdiyi tərbiyə, göstərdiyi münasibət və söylədiyi fikirlər uşağın dünyagörüşünün, xarakterinin və insanlarla münasibət qurma formasının formalaşmasına təsir edir.
Lakin bəzi ailələrdə bu münasibət zamanla həddindən artıq nəzarətə çevrilir. Uşağın nə geyinəcəyindən, kimlə dostluq edəcəyindən tutmuş hansı dini görüşlərə sahib olacağına, necə yaşayacağına və şəxsi əşyalarından necə istifadə edəcəyinə qədər bir çox məsələ valideynlər tərəfindən müəyyənləşdirilir.
Bəzi hallarda valideynlər bunu övladlarını qorumaq, onların səhv qərarlar verməsinin qarşısını almaq və ya ailə dəyərlərini qorumaq məqsədilə etdiklərini düşünürlər. Lakin uşağın fikirlərinin, istəklərinin və şəxsi sərhədlərinin davamlı olaraq nəzərə alınmaması onun özünüifadə imkanlarını məhdudlaşdıra və gələcək həyatına təsir göstərə bilər.
AZXEBER.COM xəbər verir ki, uşağın şəxsi sərhədlərinə hörmət edilməməsi, onun seçimlərinin davamlı şəkildə nəzarətdə saxlanılması və müstəqilliyinə imkan verilməməsi emosional inkişafına və gələcək münasibətlərinə təsir göstərə bilər.
Psixoloqların yanaşmasına görə, valideyn nəzarəti ilə uşağın həyatını tamamilə idarə etmək arasında mühüm fərq var. Uşağın təhlükəsizliyini təmin etmək, ona düzgün istiqamət göstərmək və yaşına uyğun qaydalar müəyyənləşdirmək valideyn məsuliyyətinin bir hissəsidir. Ancaq onun hər bir qərarını valideynin verməsi, fərqli fikirlərinin qəbul edilməməsi və şəxsi seçimlərinə görə təzyiqlə üzləşməsi sağlam müstəqillik inkişafına mane ola bilər.
Belə mühitdə böyüyən uşaqların qarşılaşa biləcəyi problemlərdən biri müstəqil qərarvermə bacarığının zəifləməsidir. Öz seçimlərinə daim müdaxilə edilən uşaq zamanla hansı qərarın onun üçün doğru olduğunu müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkə bilər. O, seçim edərkən öz istəklərindən daha çox valideynlərinin reaksiyasını düşünə, səhv etməkdən qorxa və başqalarının təsdiqinə həddindən artıq ehtiyac duya bilər.
Digər tərəfdən, valideynlərin uşağın geyiminə, xarici görünüşünə, maraqlarına və həyat tərzinə davamlı müdaxiləsi onun özünüifadəsinə təsir göstərə bilər. Uşaq öz zövqünü və fərdi xüsusiyyətlərini sərbəst şəkildə ifadə etmək əvəzinə, ailəsinin qəbul edəcəyi formada görünməyə çalışa bilər. Bu vəziyyət bəzi hallarda özünəinamın azalmasına, şəxsi istəklərin ikinci plana keçirilməsinə və insanın özünü olduğu kimi qəbul etməkdə çətinlik çəkməsinə səbəb ola bilər.
Məsələnin digər tərəfi dini görüşlərlə bağlıdır. Valideynlər öz dini inanclarını və dəyərlərini övladlarına öyrədə bilərlər. Lakin uşağın suallar verməsinə, mövzular haqqında düşünməsinə və zamanla şəxsi mövqeyini formalaşdırmasına imkan verilmədikdə, ailə daxilində fikir ayrılıqları yarana bilər. Belə hallarda uşaq həqiqətən nə düşündüyünü ifadə etmək əvəzinə, münaqişədən yayınmaq üçün valideynlərinin mövqeyi ilə razılaşdığını göstərə bilər.
Bəzi ailələrdə uşağın dost çevrəsi, ünsiyyətdə olduğu insanlar və hətta gələcəkdə quracağı münasibətlər də ciddi nəzarət altında saxlanılır. Valideynlərin uşağın sosial əlaqələrinə həddindən artıq müdaxiləsi onun insanları müstəqil qiymətləndirmək, münasibətlərdə sərhədlər müəyyənləşdirmək və problemləri özü həll etmək imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Nəticədə yetkinlik dövründə də başqalarının təsiri altında qərar vermək və şəxsi münasibətlərdə öz mövqeyini qorumaq çətinləşə bilər.
Belə münasibətlərin gələcəkdə yarada biləcəyi problemlərdən biri də şəxsi sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlıdır. Öz fikirlərinə və seçimlərinə hörmət edilməyən mühitdə böyüyən insan başqalarının onun həyatına nə dərəcədə müdaxilə etməsinin normal olduğunu müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkə bilər. Bu isə gələcəkdə dostluq, ailə və romantik münasibətlərdə ya həddindən artıq güzəştə getməyə, ya da əksinə, başqalarının müdaxiləsinə qarşı sərt reaksiya verməyə səbəb ola bilər.
Psixoloqlar hesab edirlər ki, valideynlərin məqsədi uşağın həyatını onun əvəzinə idarə etmək deyil, ona müstəqil yaşamağı öyrətmək olmalıdır. Bunun üçün uşağın fikirlərini dinləmək, seçimlərinin səbəblərini anlamağa çalışmaq, yaşına uyğun qərarlar verməsinə imkan yaratmaq və fikir ayrılıqlarını təzyiqsiz müzakirə etmək vacibdir.
Fəridə Əsədzadə
