"Ahbap Dərnəyi”nin qurucusu, müğənni Haluk Levent 2026-cı ilin iyulunda zəlzələ qurbanları üçün toplanan ianələrin istifadəsi ilə bağlı başladılan istintaq çərçivəsində saxlanılıb və daha sonra barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilib. İstintaq çərçivəsində ianələrin təyinatı, yüksək məbləğli pul köçürmələri və maliyyə əməliyyatları araşdırılır.
Son illərdə Azərbaycanda ağır xəstəliklərdən əziyyət çəkən şəxslərin müalicəsi, aztəminatlı ailələrə yardım, təbii fəlakətlərdən zərərçəkənlərə dəstək və digər sosial məqsədlərlə ianə kampaniyalarının sayı artıb. Sosial şəbəkələrdə, televiziya kanallarında və müxtəlif platformalarda təşkil olunan bu kampaniyalar cəmiyyət tərəfindən geniş dəstək görsə də, toplanan vəsaitlərin şəffaf idarə olunması məsələsi zaman-zaman müzakirə mövzusu olur.
Azərbaycanda xeyriyyə məqsədilə ianələrin kütləvi şəkildə toplandığı dövrlərdən biri də COVID-19 pandemiyası olub. 2020-ci ildə Prezidentin Fərmanı ilə Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fondu yaradıldı. Fonda dövlət qurumları, özəl şirkətlər, ictimai təşkilatlar və minlərlə vətəndaş könüllü ianələr etdi. 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı da ölkədə geniş ianə kampaniyaları keçirildi. Vətəndaşlar, sahibkarlar və müxtəlif təşkilatlar şəhid ailələri və yaralı hərbçilərə dəstək məqsədilə müxtəlif fond və təşkilatlar vasitəsilə ianələr etdilər.
Azərbaycanda qeyri-hökumət təşkilatlarının (QHT) ianə qəbul etməsi "Qeyri-hökumət təşkilatları (ictimai birliklər və fondlar) haqqında” Qanunla tənzimlənir. Toplanan vəsaitlərlə bağlı QHT-lər hər il maliyyə hesabatı təqdim etməlidir.
Ən çox müzakirə olunan məqamlardan biri isə sosial şəbəkələrdə fiziki şəxslərin topladığı ianələrdir. Çünki sosial şəbəkələrdə fərdi şəxslər tərəfindən açılan kart hesablarına köçürülən vəsaitlər QHT-lərin hesabat mexanizmlərinə daxil olmur. Belə hallarda vəsaitin necə xərclənməsi əsasən kampaniyanı təşkil edən şəxsin vicdanı və təqdim etdiyi hesabatlardan asılı qalır.
Bir sıra ölkələrdə xeyriyyə fondları dövlət qeydiyyatından keçir, illik audit hesabatlarını dərc edir və ianələrin hara xərcləndiyini ictimaiyyətə açıqlayırlar. Bəzi ölkələrdə isə onlayn platformalar vasitəsilə toplanan ianələrin hərəkəti real vaxt rejimində izlənilə bilir.
Bəs Azərbaycanda xeyriyyə adı ilə toplanan pulların taleyi necə izlənilir?
Milli Məclisin deputatı Razi Nurullayev AZXEBER.COM-a açıqlamasında deyib ki, ictimai etimadın möhkəmlənməsi üçün könüllü hesabatlılıq mühümdür:
"Mövcud qanunvericiliyə əsasən, qeyri-hökumət təşkilatları qəbul etdikləri ianələri bank hesabı vasitəsilə qəbul etməli, onları maliyyə hesabatlarında əks etdirməli və müvafiq dövlət orqanlarına təqdim etməlidirlər. Lakin ictimai etimadın möhkəmlənməsi üçün təkcə qanunvericiliyin tələblərini yerinə yetirmək yox, könüllü hesabatlılıq da mühümdür.
Əslində, toplanan vəsaitin məbləği, onun hansı istiqamətlərə xərcləndiyi, yardımın kimlərə və hansı meyarlarla çatdırıldığı barədə mütəmadi ictimai hesabatlar təqdim edilməli, bütün əməliyyatlar bank üzərindən aparılmalı, müstəqil audit keçirilməli və nəticələri ictimaiyyətə açıqlanmalıdır. Amma, mövcud reallığımız bəzən buna imkan vermir”.
Parlamentari qeyd edib ki, dünyanın bir çox ölkəsində iri xeyriyyə fondları maliyyə və audit hesabatlarını açıq şəkildə dərc edir:
"Eyni zamanda, ictimai nəzarət mexanizmlərinin yaradılması da şəffaflığı və hesabatlılığı gücləndirən mühüm amillərdəndir. Dünyanın bir çox ölkəsində iri xeyriyyə fondları maliyyə və audit hesabatlarını açıq şəkildə dərc edir. Bu təcrübə donorların etimadını artırır, sui-istifadə riskini azaldır və gələcək xeyriyyə kampaniyalarına ictimai dəstəyi gücləndirir. Azərbaycanda da qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hesabatlılıq mexanizmlərinin daha səmərəli tətbiqi və könüllü ictimai hesabatlılıq standartlarının formalaşdırılması xeyriyyə fəaliyyətinin daha şəffaf, etibarlı və effektiv təşkilinə mühüm töhfə verə bilər”.
Şahanə Ziyad
