Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin sesymoloji şöbəsinin müdiri Tahir Məmmədlinin ANS-ə müsahibəsi -Bu gün Zaqatala və digər ərazilərdə baş verən zəlzələni necə xarakterizə edərdiniz? Bu zona üçün yüksək ballıq zəlzələ xarakterik haldırmı? -Zaqatala aktiv sesymik zonadır. Nəzərinizə çatdırım ki, 1936-cı ildə burada təxminən 7-8 ballıq güclü zəlzələlər baş verib. Burada seysmik ocaqlar yerləşir və bu günki zəlzələ də həmin ocaqlarda baş verib. -Bu tipli zəlzələlər təkrarlana bilərmi? -Azərbaycanın aktiv sesymoloji zonalarında həmişə zəlzələ ola bilər. Amma zəlzələ haqqında qabaqcadan proqnoz vermək düzgün olmaz. Ümumiyyətlə Böyük Qafqazın Cənub yamacları, Şamaxıdan Mərəzəyə, Gürcüstan sərhədinə qədər bu zonalarda güclü zəlzələ olması ehtimalı böyükdür. - Qonşu ölkələrdə baş verən zəlzələ ilə bu gün baş verən hadisənin hər hansı bir əlaqəsi varmı? -Yox, bu gün baş verən təbiət hadisəsinin digər regionlarda baş verən zəlzələ ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bura ocaq zonasıdır və bu zonada gələcəkdə də zəlzələ baş vermə ehtimalı var. Əslində həmin ərazidə biz tez-tez zəlzələlər qeydə alırıq. Yəni hiss olunmayan zəlzələlər cihazlarla qeydə alınır. Güclü zəlzələlər isə çox nadir hallarda olur. Güclü yer titrəyişinin olması üçün orda deformasiya prosesi olmalıdır və o deformasiya o qədər davam etməlidir ki, güclü zəlzələnin baş verməsinə səbəb olacaq potensial enerji toplansın. Bu da müəyyən müddət tələb edir ki, enerji toplansın. Ona görə, güclü zəlzələ az-az olur, amma zəif zəlzələ çox olur. Yəni zəlzələnin gücü azaldıqca, onun sayı artır. Belə bir qanunauyğunluq var. Digər qonşu ölkələrdə də zəlzələlər olur. Gürcüstan, Ermənistan, Türkiyə, İranda da zəlzələlər olur, onların öz seysmik zonaları var. Bizim bölgə isə Alp-Himalay qırışıqlıq sisteminə daxil olan bir bölgədir. Bu zona Alpdan başlamış Himalaya qədər davam edir. Bu zonalarda tektonik proseslər daha aktivdir. Burada müxtəlif süxurların deformasiyası prosesi gedir və buda zəlzələnin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Biz də bu ərazidə yerləşirik, ona görə də, gələcəkdə zəlzələ olma ehtimalı var. - Bu günlərdə Ay Yerəmaksimum dərəcədə yaxınlaşdı... Zəlzələ və digər təbiət hadisələrinin bu hadisə ilə əlaqələndirmək olarmı? -Bəzən mütəxəssislər belə bir fikir səsləndirirlfər ki, Ay Yerə yaxınlaşdıqda orada qabarma hadisələri və zəlzələlər artır. Ancaq əlimizdə bunu sübut etmək üçün real fakt yoxdur. Əgər Ay yerə yaxınlaşıbsa, o Zaqatalaya da, Şəkiyə də, Bakıya da eynidərəcədə yaxınlaşıb. Onda bu cür sual meydana çıxır. Bəsdigərregionlarda niyə zəl.zələ olmadı? Düşünürəm ki, bunun heç bir əlaqəsi yoxdur. O qədər məsafə olanda, bütün yer kürəsi bir nöqtə kimi olur, onda gərək yerin bütün nöqtələrində zəlzələ baş versin. Ay Yerdən uzaq olanda da yerdə güclü zəlzələlər olub. Mən qəbul etmirəm ki, ayın yerə yaxınlaşması tektonik prosesə hansısa təsiri olsun. -Belə güclü zəlzələnin paytaxtda da baş verməsi gözlənilir? -Abşeron yarmadası zəlzələ olmayan ərazidir. Burada çox nadir hallarda güclü təkanlar olur. Bakı üçün seysmik təhlükə Xəzər dənizində olan zəlzələ ocaqlarında gözlənilir. Bu da Bakıda 12 ballıq şkala üzrə maksimum 8 bal gücündə hiss oluna bilər. Xəzər dənizində güclü zəlzələ olarsa, Bakıda 8 bal gücündə zəlzələ baş verərsə, kifayət qədər böyük dağıntılara səbəb ola bilər. Təbii ki, hər bir təbii fəlakətə hazır olmaq lazımdır. Maarifləndirmə işləri aparılmalıdır ki, zəlzələ zamanı insanlar özlərini necə aparsınlar. Binalar özüllü, seysmik dayanıqlığa uyğun tikilməlidir. Bunu dövlətimiz də bilir. Ona görə, ölkənin istənilən yerində böyük sənaye və mülki tikililər tikilərkən seysmoloji mərkəzdən seysmik dayanıq haqqında rəylər alınır.
