Azərbaycanın üzv dövlətlərin yekdil dəstəyi ilə Mərkəzi Asiya və Azərbaycan Məşvərətçi Şurasının sədri seçilməsi və növbəti Zirvənin ölkəmizdə keçirilməsi mühüm diplomatik uğurdur. Hadisənin əsl siyasi çəkisi isə sədrliyin özündən daha böyükdür. Çünki bu qərar Azərbaycanın son illərdə Mərkəzi Asiya ilə qurduğu münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini təsdiq edir.
Burada əsas məsələ coğrafi yaxınlıq və tarixi bağlılıq deyil. Bunlar münasibətlərin təməlində dayanır. Əsas məsələ həmin yaxınlığın siyasi etimada, siyasi etimadın iqtisadi əməkdaşlığa, iqtisadi əməkdaşlığın isə ortaq regional maraqlara çevrilməsidir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində baş verən dəyişiklik məhz bu ardıcıllıqla izah olunmalıdır.
Uzun müddət Xəzər iki region arasında həm coğrafi, həm də siyasi sərhəd kimi qəbul edilib. Bu gün isə həmin coğrafiya əlaqələndirici, birləşdirici amilə çevrilir. Xəzərin şərqində yerləşən Mərkəzi Asiya ilə qərbində yerləşən Azərbaycan arasında formalaşan nəqliyyat, enerji, ticarət və investisiya əlaqələri artıq ayrı-ayrı layihələrin məcmusu deyil. Getdikcə vahid geoiqtisadi məkanın elementləridir.
Orta Dəhlizin əhəmiyyəti də məhz burada üzə çıxır. Bu marşrutun strateji dəyəri yalnız yükün Çindən Avropaya daha qısa və alternativ istiqamətlə daşınmasında deyil. Əsas məsələ yeni iqtisadi bağlantıların yaranmasıdır. Limanlar, dəmir yolları, logistika mərkəzləri, gömrük sistemləri, enerji infrastrukturu və rəqəmsal şəbəkələr bir-birinə bağlandıqca marşrut sadəcə yol olmaqdan çıxaraq iqtisadi münasibətlərin özünə çevrilir.
Ölkəmizin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Mərkəzi Asiyanın Qərbə çıxışı ilə Azərbaycanın Avropa istiqamətindəki maraqları eyni geoiqtisadi xətt üzərində kəsişir. Sədr ölkə olmaq Bakıya regionun gələcək əməkdaşlıq gündəliyinə daha fəal təsir etmək imkanı verir. Əsas məsələ isə bu imkandan necə istifadə olunacağıdır. Çünki bugünkü regional siyasətdə nüfuz yalnız siyasi bəyanatlarla ölçülmür. Nüfuz konkret nəticə yaratmaq qabiliyyətidir.
Azərbaycanın qarşısında duran vəzifə də budur: mövcud siyasi etimadı real iqtisadi layihələrə çevirmək. Ticarət dövriyyəsinin artırılması, qarşılıqlı investisiyaların genişləndirilməsi, sənaye kooperasiyasının dərinləşdirilməsi, logistika imkanlarının daha səmərəli istifadəsi, rəqəmsal bağlantıların inkişafı və bizneslər arasında birbaşa əlaqələrin gücləndirilməsi sədrliyin nəticəsini müəyyən edə biləcək əsas istiqamətlərdir.
Burada daha fundamental bir məqam da var. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərinin yaxınlaşması hansısa xarici gücə qarşı yaradılan siyasi blok deyil. Əksinə, bu əməkdaşlığın gücü onun iştirakçıların öz milli maraqlarına söykənməsindədir. Hər bir dövlət öz suverenliyini qoruyaraq regional imkanlarını genişləndirir. Bu model onu daha dayanıqlı edir.
Müstəqilliyin 35-ci ildönümündə bunun xüsusi tarixi mənası var.
Prezident İlham Əliyevin Şuşada vurğuladığı müstəqillik məsələsi xüsusilə aktualdır. Müstəqilliyin ən mühüm göstəricisi yalnız dövlətin mövcudluğu deyil. Əsl göstərici öz siyasi qərarlarını sərbəst vermək, milli maraqlarını qorumaq və digər dövlətlərlə münasibətlərini qarşılıqlı fayda prinsipi əsasında qurmaq imkanına sahib olmaqdır. Azərbaycanın bugünkü regional mövqeyi bu siyasi yetkinliyin nəticəsidir.
İndi isə yeni mərhələ başlayır.
Azərbaycanın sədrliyi Bakıya yalnız əldə olunmuş nəticələri nümayiş etdirmək yox, növbəti mərhələnin gündəliyini formalaşdırmaq imkanı verir. Bu gündəlikdə romantik şüarlardan daha çox konkret iqtisadi hesab, siyasi koordinasiya və uzunmüddətli strateji baxış dayanır. Ölkəmiz iki regionun maraqlarının kəsişdiyi, yeni əməkdaşlıq imkanlarının formalaşdığı və regional gündəliyin müəyyənləşməsində çəkisi artan siyasi-iqtisadi aktordur.
2027-ci ildə Bakıda keçiriləcək Zirvə Görüşünün əsl əhəmiyyəti də məhz burada olacaq: Azərbaycanın əldə etdiyi siyasi etimad davamlı regional nəticəyə çevirə bilmək bacarığındadır. Bugünkü qərar bir sədrliyin başlanğıcı kimi deyil, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasətində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcıdır.
Azər Niftiyev
