Türkiyənin F-35 proqramına qayıtması ehtimalı beynəlxalq gündəmin diqqət mərkəzindədir.
Məlumat üçün bildirək ki, Türkiyə 2019-cu ildə Rusiyadan S-400 hava hücumundan müdafiə sistemi aldığı üçün ABŞ tərəfindən F-35 proqramından çıxarılıb və qırıcıların tədarükü dayandırılıb.
Son günlər isə Donald Trampın Türkiyənin F-35 əldə etməsi ilə bağlı məsələnin yenidən nəzərdən keçirildiyini bildirməsi bu mövzunu yenidən gündəmə gətirib.
Bəs ABŞ-ın mövqeyində mümkün dəyişiklik nədən qaynaqlanır və Türkiyənin F-35 proqramına qayıtması nə dərəcədə real görünür?
Mövzu ilə bağlı AZXEBER.COM-a Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş hərbi attaşesi, ehtiyatda olan general Yücek Karauz bildirib ki, Trampın bu qərarının müxtəlif səbəbləri ola bilər:
"Birinci səbəb Türkiyənin geostrateji çəkisinin artmasıdır. İkinci səbəb Trampın xarici siyasət yanaşmasıdır. Tramp administrasiyası münasibətləri ideoloji yaxınlıqdan daha çox qarşılıqlı fayda və konkret razılaşmalar əsasında qurmağa meyllidir. Üçüncü səbəb isə Türkiyənin müdafiə sənayesində əldə etdiyi yüksəlişdir. Ankara artıq yalnız ABŞ silahlarının alıcısı deyil. Pilotsuz sistemlər, raketlər, radarlar, döyüş gəmiləri və KAAN milli döyüş təyyarəsi ilə alternativ imkanlar formalaşdırır. Son məlumatlara görə, KAAN üçün istifadə oluna biləcək ABŞ istehsalı F110 mühərriklərinin Türkiyəyə satışı istiqamətində də proses gedir. Bu məsələ F-35 danışıqlarından hüquqi baxımdan ayrı olsa da, siyasi baxımdan münasibətlərdəki ümumi yumşalmanın göstəricisidir".
Yücel Karauz qeyd edib ki, hazırkı vəziyyətdə qərarın artıq verildiyini söyləmək tezdir:
"ABŞ-ın Türkiyənin F-35 proqramına qayıtmasına yenidən 'yaşıl işıq' yandırması ehtimalı təkcə silah satışı məsələsi deyil. Bu, daha geniş geosiyasi sövdələşmənin, yəni S-400 probleminin həlli, CAATSA sanksiyalarının yumşaldılması, Türkiyənin NATO daxilində rolunun gücləndirilməsi və ABŞ-Türkiyə münasibətlərinin strateji əsasda yenidən qurulmasının bir hissəsi ola bilər. Hazırkı vəziyyətdə isə qərarın verildiyini demək tezdir. Donald Tramp administrasiyasından müsbət siyasi siqnallar gəlsə də, ABŞ Konqresində Türkiyənin F-35 proqramına qayıtmasına qarşı ikipartiyalı müqavimət qalır. Hüquqi və siyasi maneənin mərkəzində isə S-400 məsələsi dayanır".
Politoloq hesab edir ki, bu qərar reallaşarsa, Türkiyə-ABŞ münasibətlərində struktur xarakterli dönüş baş verə bilər:
"2019-cu ildən sonra yaranmış etimadsızlıq mərhələsi tədricən başa çata və münasibətlər yenidən strateji tərəfdaşlıq modelinə yaxınlaşa bilər. Hərbi baxımdan Türkiyənin F-35 əldə etməsi onun hava qüvvələrinin transformasiyasını sürətləndirər. Regional səviyyədə isə bu qərar Şərqi Aralıq dənizi və Egey hövzəsində hava qüvvələri balansına təsir göstərəcək. Yunanıstan və İsrail bu prosesi diqqətlə izləyəcək. Moskva baxımından isə bu, Türkiyənin Qərbin müdafiə ekosisteminə daha sıx bağlanması kimi qiymətləndirilə bilər. Buna görə də Rusiya S-400 məsələsində mümkün hər hansı formulun öz siyasi və kommersiya maraqlarına təsirini ayrıca qiymətləndirəcək".
Fəridə Əsədzadə
