Son günlər bir çox istifadəçi Instagram və TikTok-dan istifadə edərkən problemlərlə qarşılaşır. Bəzi paylaşımlar açılmır, videolar gec yüklənir və sosial şəbəkələrə daxil olmaq çətinləşir. Buna görə də istifadəçilərin bir qismi bu platformalardan yararlanmaq üçün VPN-dən istifadə edir.
Bəs ondan istifadə etmək nə dərəcədə təhlükəsizdir?
Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası" İctimai Birliyinin eksperti, Xəzər Universitetinin İT departament rəhbəri Fərid Musayev AZXEBER.COM-a açıqlamasında deyib ki, VPN istifadə edərkən hansı məlumatların təhlükəyə düşəcəyi, istifadə etdiyiniz VPN-in növündən asılıdır:
"VPN istifadə edərkən hansı məlumatların təhlükəyə düşəcəyi, istifadə etdiyiniz VPN-in növündən (pulsuz və ya ödənişli) və sizin internet trafikinizin necə idarə olunmasından asılıdır. VPN (Virtual Private Network) əslində sizin internet bağlantınızı şifrələyir və IP ünvanınızı gizlədir, lakin bu, bütün risklərin aradan qalxdığı mənasına gəlmir. Əsasən aşağıdakı məlumatlar risk altında ola bilər: Əgər siz etibarsız və ya "pulsuz" bir VPN istifadə edirsinizsə, onlar sizin bütün internet trafikinizi görə bilərlər. Bu zaman aşağıdakılar oğurlana bilər: Brauzer tarixçəsi və ziyarət etdiyiniz saytlar: Hansı saytlara daxil olduğunuz, hansı məhsulları axtardığınız və nə qədər vaxt keçirdiyiniz. İnternet üzərindən göndərilən məlumatlar: Əgər daxil olduğunuz sayt şifrələnməyibsə (yəni saytın ünvanı https:// ilə başlayırsa, https:// yox), VPN provayderi sizin şifrələrinizi, mesajlarınızı və şəxsi məlumatlarınızı oxuya bilər. Cihaz məlumatları: Cihazınızın növü, əməliyyat sistemi və IP ünvanı. VPN bütün tuneli şifrələyir, lakin saytın özü şifrələmə (HTTPS) istifadə etmirsə, məlumatlar VPN tunelindən çıxdığı anda açıq olur. Bu halda:
Login və şifrələr problemi, sayta daxil olarkən yazdığınız istifadəçi adları və şifrələr”.
O qeyd edib ki, bank və kart məlumatları da oğurlana bilər:
"Bank və kart məlumatları önəmliyi. Saytın təhlükəsizlik protokolu zəifdirsə, bu məlumatlar risk altındadır.
DNS sızmaları faktoru, bəzən VPN qoşalı olsa belə, cihazınız sorğuları (məsələn, "google.com" saytını açmaq istəyi) VPN serveri vasitəsilə deyil, birbaşa internet provayderiniz (ISP) vasitəsilə göndərir. Bu zaman:
Sizin maraq dairəniz, hansı saytları axtardığınız məlumatı internet provayderiniz və ya kənar şəxslər görə bilər.
Şəxsi profil və meta-məlumatlarına fikir versək, bir çox pulsuz VPN servisləri "məlumatlarla ödəniş" prinsipi ilə işləyir. Yəni, onlar sizin məlumatlarınızı toplayıb reklam şirkətlərinə satır: Lokasiya məlumatları: Haradan qoşulduğunuz. Vərdişlər: Onlayn alış-veriş vərdişləriniz, siyasi və ya dini maraqlarınız (sayt ziyarətlərinizə əsasən) oğurlana bilər”.
F.Musayev deyib ki, seçim edərkən etibar edilən provayderlərə önəm vermək lazımdır:
"”No-Logs" (Qeyd saxlamayan) siyasəti olan VPN-lər seçin: Bu, provayderin sizin heç bir fəaliyyətinizi yadda saxlamayacağına dair auditi keçmiş bir vədidir. Pulsuz VPN-lərdən qaçın: "Əgər məhsul pulsuzdursa, məhsul sizsiniz" prinsipi burada tam işləyir.
HTTPS-ə diqqət edin:Həmişə ünvan çubuğunda kilid işarəsinin olduğundan əmin olun. DNS sızmasını yoxlayın: VPN qoşulduqdan sonra dnsleaktest.com kimi saytlarla sızma olub-olmadığını yoxlayın. Xülasə, VPN sizin internet provayderinizdən (ISP) məlumatları gizlədir, lakin VPN-in özü yeni bir "məlumat toplayıcısı" ola bilər. Seçim edərkən etibar edilən provayderlərə önəm vermək lazımdır”.
Şahanə Ziyad
