Əfsələddin Ağalarov
Azərbaycan qadını obrazı qətidir, dəyişməzdir.
"Azıx” mağarasında odu qoruyan da odur, dünya üstünə gəlsə belə ailəsinin dəyərlərini qoruyan da.
Evdə axşama lobya doğrayıb yemək hazırlayan qadının çox vaxt öz adı yoxdur - telefon kitabçasında "Ev”, bəzən "Uşaqların anası” kimi keçir. "Canım”, "Ürəyim” sözləri ancaq hansısa filmdə epizodik obrazın telefon kitabçasında görünə bilər. Real həyatda isə həqiqət çox sərtdir.
O, müharibəyə getməsə də, üstündən barıt qoxusu gələr.
Əlində silah tutmasa da, cəbhədə çəkilən hər tətikdə ürəyi əsər.
Güllə yarası almaz, amma ürəyinin qaysağı üzünü qırışdırar, saçına dən salar.
Səngərdə sürünməz, amma ayaqlarının altında sərilən cənnəti sevdiklərinə tikə-tikə verər.
Çörəksizlikdə tapdığı çörəyi dörd yerə bölsə də, heç kimin payını kəsməz.
Kibrit çöpü kimi tez sönür gülüşü, amma onunla da sobasız bir evi isidər.
Azərbaycan qadını obrazı o qədər dərindir ki…
*
Azərbaycan kinosunda qadın obrazı uzun illərdir dəqiq və mübaliğəsiz təqdim olunub.
Məsələn, "Dəli Kür”də Cahandar ağa bacısını öldürəndən sonra meyiti yumağı qadına həvalə edir - onun ədalətinə, vicdanına sığınır.
1990-cı illərdən sonra isə qadın surəti daha realist çalarlar qazanır: Qarabağ müharibəsində ailəsini itirən, şəhər həyatının psixoloji yükünü daşıyan qadınlar ekranlara çıxır. Bu filmlər bir həqiqəti təbliğ edirdi:
Azərbaycan qadını güclüdür, əxlaqlıdır, nümunəvidir.
Amma indi "tabuları yıxmaq”, "müasirlik", "yenilik" adı ilə yayılan bəzi zərərli yanaşmalar qadın obrazına təhdid yaradır.
Keçmiş Mədəniyyət naziri Əbülfəz Qarayevin qızı Suad Qarayeva isə "Məhsəti” qısametrajlı filmində Məhsəti Gəncəvini müasir dünyaya əxlaqsız, eyyaş, əyləncə predmetinə çevrilmiş obraz kimi təqdim edir.
Bəs kimdir Məhsəti Gəncəvi?
Müqəddəs? - Xeyr.
Toxunulmaz? - Qətiyyən.
Bəs kim?
Onun adı "Qədim dövr Azərbaycan ədəbiyyatı” bölməsində göstərilir. Yəni 5–11-ci siniflərin ədəbiyyat proqramında Məhsəti Gəncəvi tədris edilir, imtahanlarda onunla bağlı suallar çıxır.
İllərdir Məhsətini öyrənən, lövhə önündə onun müdrikliyindən danışan şagird Suadın filmində bu obrazı görsə - hansı həqiqətə inanmalıdır?
Dünyanı gəzib-dolaşmaqdan bezən Suad Qarayevanın məqsədi nədir? Bu təqdimat kimə və nəyə xidmət edir?
Görünür, işimiz təkcə Ermənistandan Qarabağda basdırdıqları minaların xəritəsini tələb etməklə bitməyəcək.
Gənc beyinlərimizin altına səssiz-səssiz, barmağın ucu ilə yerləşdirilən minaların da xəritəsini tapmalıyıq.
Çünki bu minaların əksəriyyəti insan əleyhinədir - vətəndaşın düşüncəsinə, dəyərlərinə qəsddir.
